आहुती

फार लहानपणी दूरदर्शनवर रविवारी बरोबर चार वाजता लागणाऱ्या चित्रपटा़मध्ये 'आहुती' हा मराठी चित्रपट पाहिला होता. यूट्यूबवर अचानक तो सापडला आणि मी पहायला सुरुवात केली. 

अश्विनी भावे मुख्य भुमिकेत आणि तिच्यासह रमेश भाटकर, डॉ.मोहन आगाशे, यशवंत दत्त, महेश मांजरेकर, सुनील बर्वे, स्मीता तळवलकर, अविनाश मसुरेकर अशी तगडी स्टारकास्ट असलेला आणि जबरदस्त कथानक असलेला हा चित्रपट. 

आशा या तरुणीची ही कथा. 

अतिशय सुंदर, निडर आणि हुशार असलेल्या आशाच्या ( अश्विनी भावे ) हातून एक चूक होते. प्रेमात पडण्याची ! तिच्या महाविद्यालयात नव्याने रूजू झालेल्या प्राध्यापकाच्या ( रमेश भाटकर ) ती अजाणतेपणे प्रेमात पडते. तो तर तिच्यावर पहाताक्षणीच फिदा झालेला असतो. एका शिबिराच्या निमित्ताने ते जवळ येतात आणि ती त्याला आपलं सर्वस्व देऊन टाकते. 

ती आनंदात असते, तिला तिचं प्रेम मिळालेलं असतं. तो रजा काढून गावी जातो आणि इकडे हिला दिवस जातात. ती घाबरते, त्याच्या रुमवर जाते, तो परत आला का चौकशी करायला. तिथे गेल्यावर तिला कळतं की याचं लग्न झालेलं आहे. तिला धक्का बसतो. ती घरी येऊन आईच्या कुशीत शिरून रडते. आपल्या हातून चूक झाली कबूल करते. आता आईबापांच्या पायाखालची जमीन सरकते. आई म्हणते गर्भ पाडून टाकू पण ही तयार होत नाही. वडील मग म्हणतात अशा मुलींचं लग्न जुळवणारे एक परिचित आहेत त्यांना सांगतो, तीही निर्धाराने म्हणते, तुम्ही म्हणाल त्याच्याशी लग्न करते आणि मग तिचं एका परिस्थितीने गरीब  विधुर मुलाशी लग्न लावून टाकतात. 

ती पहिल्या रात्री नवऱ्याला सगळं सांगायला जाते तर तो म्हणतो मला कल्पना आहे, पण मी तुझा स्वीकार केलाय, तुझ्या बाळाला मी माझं नाव देईन. तीही मग आनंदी होते. नवरा अतिशय छान मिळाला याचं समाधान काहीच काळ टिकतं. दरम्यान हिचे आईवडील एका अपघातात स्वर्गवासी होतात, आशा एकटी पडते. हिला अनैतिक संबंधातून मुलगी होते आणि तिकडे नवरा ( यशवंत दत्त ) खरे रंग दाखवतो. तो तिला जबरदस्तीने आपल्या एका उद्योजक मित्राशी ( डॉ.मोहन आगाशे ) संबंध ठेवायला भाग पाडतो. त्याबदल्यात घरबसल्या आणि काहीही काम न करता याला घर, गाडी, पैसा सगळं मिळणार असतं. 

ती अर्थातच नकार देते, एकदा चूक झाली म्हणून काय बाजारबसवी करणार आहात का मला, असा भावनिक सवालही करते, पण तो कसला ... त्याने आपल्या पहिल्या पत्नीलाही जाळून मारून टाकलेली असते, तो हिला काय जुमानणार ! 

आणि आशाच्या दुर्दैवाचे भोग परत सुरू होतात. रमाकांत म्हणजे तोच नवऱ्याचा मित्र जे म्हणेल जसं म्हणेल तसं नवऱ्याच्या जबरदस्ती मुळे दुर्दैवी आशाला वागावच लागतं नाहीतर मुलीला मारून टाकेन अशी धमकी त्याने तिला दिलेली असते. 

पुढे आशाच्या दुर्दैवाचे भोग इतके दाखवलेत की पहाताना आपल्या अंगावर काटा येतो. 

खरंच, सुंदर स्त्रियांचे भोग काही निराळेच असतात. काही काहींसाठीच सौंदर्य हे वरदान ठरतं, काही काहींना मात्र सौंदर्य हा शापच मिळालेला असतो. 

तसंच या जगात एकट्या बाईने रहाणंही फार कठीण आहे, अगदी अजूनही तीच परिस्थिती आहे हे देखील फार वाईट आहे. 

पुढे आशाच्या नशीबी जे येतं तोच खेळ तिच्या वयात आलेल्या मुलीच्याही बरोबर सुरू होतो इतक्यात आई म्हणून आशा आपल्या मुलीला बरोबर या विळख्यातून वाचवते आणि तिच्या खऱ्या वडिलांकडे पाठवून देते. एवढ्या वर्षात त्यानेही कधीच आशाचा वा आपल्या मुलीचा शोध घेतलेला नसतो. आशाची कहाणी तिच्या मुलीच्या तोंडून ऐकताना त्याला पश्चात्ताप होतो पण वेळ निघून गेलेली असते. आशाने आत्महत्या केलेली असते. मुलीची जबाबदारी प्राध्यापक पित्याकडे सुपूर्द केलेली असते ! 

शेवटी तिचा नसलेला बाप पकडला जातो. त्या मुलीला प्राध्यापकाची पत्नी आपल्या कुटुंबात स्थान देते आणि चित्रपट संपतो, पण आशा मात्र मनात घर करून जाते. 

आशासारख्या खूप दुर्दैवी, सुंदर मुली या जगात आहेत. त्यांना एकतर कोणाशीतरी तडजोड करावी लागतेच नाहीतर त्यांच्या चारित्र्याचे असे धिंडवडे काढले जातात. 

खरंच, आपला समाज कधी बदलणार कोण जाणे ? 

एखाद्याच्या आयुष्याची दुर्दशा होत असताना किंवा कोणी ती सहेतूक करताना दिसत असलं तरीही सगळे गप्प रहातात. त्यात आशासारख्या मुलींचं तर दुर्दैव इतकं की त्यांच्या पाठीशी भक्कमपणे उभं रहाणारच कोणीही नसतं, मग काय आलेला डाव त्यांना खेळावाच लागतो. 

असो, 

भावनावेग आवरायलाच हवा म्हणून केवळ लेखणीला इथे विराम देते आणि देवाकडे अशा आशा जन्माला घालूच नयेत म्हणून प्रार्थना करते ! 

चित्रपट यूट्यूबवर आहे, पहा बघवतोय का तुम्हाला ! 

- मोहिनी घारपुरे देशमुख 

निरनिराळ्या कोशिंबिरी

वाचक मैत्रिणींनो,

आपल्या जीवनात आहाराचं किती महत्व आहे हे तुम्ही सगळ्या जाणताच ! रोजच्या जेवणात मला सलाड कच्च खाण्याऐवजी मला निरनिराळ्या चवदार कोशिंबिरी स्वरूपात खायला प्रचंड आवडतं. 

मी इथे माझ्या सोप्या झटपट करता येण्याजोग्या कोथिंबिरीच्या काही रेसिपी शेअर करत आहे. तुम्ही करून पहा आणि तुमची प्रतिक्रिया कमेंट करून मला कळवा, आणि हो तुमच्या आवडीच्या कोथिंबिरीची रेसिपी मला जरूर कळवा‌.

१. गाजर काकडीची कोशिंबीर 

गाजर आणि काकडी ( प्रमाणाची गरज नाही, कोणत्याही प्रमाणात  एकत्र केलं तरी चालतं ) किसून घ्या. एका बाउलमध्ये हा कीस आणि त्यात दही घाला. वरून आवडीनुसार साखर, मीठ घाला आणि हि़ग, मोहोरी, कढीपत्ता आणि आवडतं असल्यास मिरची किंवा तिखट घालून खमंग फोडणी द्या. चटपटीत कोशिंबीर तयार ! 

२. बीटाची कोशिंबीर 

कच्चं बीट सोलून किसून घ्या. त्यात साखर, मीठ, दाण्याचं कूट घाला. वरून तडका द्या आणि लिंबू पिळा. कोशिंबीर तयार ! 

३. बीट कोशिंबीर (प्रकार २ )

बीट सोलून, बारीक फोडी करून छान उकडून घ्या. आता त्यात दही, साखर आणि चवीपुरतं मीठ घाला. छान एकत्र करा. सुंदर गुलाबी रंगाची कोशिंबीर तयार ! 

४. कांदा कैरीची कोशिंबीर 

कांदा आणि कैरी मस्त किसून घ्या. आता त्यात गूळ किसून घाला. वरून तिखट, मीठ चवीनुसार आणि हिंग, मोहरीचा तडका द्या. घरात कोणताही लोणचं मसाला असेल तर तो चवीपुरता घाला, छान एकत्र करून पाच दहा मिनिटं झाकून ठेवा. अगदी जेवायच्या वेळेस वाडा म्हणजे छान चव मुरलेली लागेल. 

५. टोमॅटोची कोशिंबीर 

टोमॅटोच्या बारीक फोडी करा. त्यावर साखर, मीठ, दाण्याचं कूट घाला, आवडत असल्यास त्यावर तडका घाला, किंवा तडका न घालताही छान लागते. लिंबू किंवा थोडसं दही घाला. वरून बारीक चिरलेली कोथिंबीर भुरभुरवा. कोशिंबीर तयार ! 

६. मुळ्याची कोशिंबीर

मुळा किसून साखर, मीठ, दही आणि दाण्याचं कूट घाला की चवदार कोशिंबीर तयार ! 

तर मैत्रिणींनो, 

कोशिंबिरीचा मूळ फंडा तुमच्या जर एव्हाना लक्षात आला असेल तर तुम्ही अशाच प्रकारे कोणतीही कोशिंबीर अगदी आयत्या वेळीही तयार करून खाऊ शकता, हो की नै ? चला मग आजपासून तुमच्या दोन्ही वेळच्या जेवणात कोशिंबीर नक्की समाविष्ट कराच ! 

धन्यवाद

मोहिनी घारपुरे देशमुख 

Should Art meet us Halfway?

Many of us as audiences often feel that classical or intellectually complex art forms—whether performing or non-performing—are distant, intimidating, or simply “not meant for us.” They seem reserved for the elite, for those who have had the privilege of education, exposure, and cultural literacy. But then comes the larger and more honest question: who are these “normal” people that we think art does not belong to? A layperson is simply someone who hasn’t taken the time—or hasn’t had the opportunity—to understand a particular art form. And that is not a flaw; it is merely a matter of interest and education. Yet, if such individuals choose to observe, learn, and cultivate the skill of being an audience, a different world unfolds. They begin to engage with a wider emotional spectrum and a deeper spiritual resonance that these art forms quietly offer. It ultimately becomes a personal choice—whether to consume the easy, addictive junk of shallow entertainment or to nourish oneself with something richer, more meaningful, and transformative.

From the artist’s side, the story is equally nuanced. Artists are often introverted souls, deeply immersed in their inner worlds. They may dislike explaining their art, believing that the audience should automatically grasp the layers, metaphors, and emotional codes embedded in a complex prasang from the Mahabharata or Ramayana. But expecting every viewer to understand subtleties without guidance is unrealistic and, at times, unfair. This is not a call to dilute their mastery or lower the intellectual rigour of their craft. Rather, it is an invitation to fine-tune their expression—clarifying transitions, strengthening narrative cues, and making the emotional spine of the performance more transparent. When artists shape their work with this awareness, they meet their audience halfway, creating a space where depth and accessibility can coexist without compromise.

In the end, any art form is like a relationship with a high-value partner: it demands effort, patience, and growth from both sides. When audiences choose to learn and artists choose to open a door, the relationship becomes fuller, richer, and deeply fulfilling for everyone involved.

- Rucha Urdhwareshe Gharpure 

Why should we Dance or pursue Arts?

Hello My dear reders 😊 

I Welcome Rucha, our guest blogger, who will be exploring the vibrant world of dance with us over the next few weeks! With a passion for movement and expression, Rucha will share her insights on the 'Flavours & Essence of Dance', highlighting the beauty, energy, and emotions that make dance a universal language. Join us every week as Rucha takes us on a journey through the diverse and dynamic world of dance.

Regards 

Mohinee Gharpure Deshmukh 

.......

Have you ever wondered why we should dance? Well, I have wondered about this myself, and as I grow older, I’m beginning to understand the answer.

When you begin to dance, something shifts inside you—quietly, almost secretly. The body, which once felt ordinary, becomes a vessel through which unseen worlds take shape. You create imagery, summon characters, and breathe a whole prasang into existence with nothing but movements. It is as if you paint stories in thin air that others can suddenly see and feel. And when they respond—when their eyes soften, when their applause rises—you realize that what you imagined has touched another consciousness. That realization is transformative. It gives you a confidence that is not loud or boastful, but steady and luminous: the confidence of knowing that your body can translate the unspoken, and your inner world has its own gravity. All of this unfolds unconsciously, yet with a beauty that feels innate. 

Beyond the emotional rush and imaginative escape, dance pulls you back into the raw, intelligent power of your own body. Every movement becomes a conversation—your eyes tracking intention, your hands sculpting space, your feet marking rhythm like a signature only you can write. Muscles that once felt forgotten wake up with purpose. Strength doesn’t arrive with force, but grows quietly, naturally, like a tree finding its roots.

Dance gives back your vitality by reminding you that movement is the oldest language your body knows. It grounds you when the world overwhelms, electrifies you when energy runs low, and turns your physical self into a conscious partner rather than a tired passenger. In a life where we often remember our bodies only when they hurt, dance is the gentle, joyful way home.

And perhaps this is the reminder we need most urgently today. In an age where we chase money and fame like restless shadows, dance invites us to pause, to re-enter ourselves. It tells us that we do not need to become the next Michael Jackson or Gopikrishna to justify our movement. What matters is awareness—the understanding that dance offers benefits far beyond material achievement. We, as humans, have the rare ability to step outside Maslow’s hierarchy, to rearrange it, to choose meaning over mere survival. Through dance, we reclaim the possibility of a life that strives not just for success but for balance, beauty, and consciousness.

- Rucha Urdhwareshe Gharpure 

..........

About the Author

I am Rucha Urdhwareshe Gharpure, a Kathak practitioner and passionate explorer of dance as a medium of expression. I learned Kathak for four years under Smt. Savita Godbole, a distinguished disciple of Shri Lacchu Maharaj, one of the foremost exponents of bhav and abhinay in Kathak. This training has profoundly shaped my understanding of dance—not merely as technique, but as a language of emotion, storytelling, and spiritual exploration.

Professionally, I work as a Language Trainer at an overseas consultancy, where the art of communication continually informs my artistic sensibilities.

Kathak Productions I have been part of:

1.Narmada

2.From Eclipse to Enlightenment

3.Assistant to Smt. Savita Godbole in the CCRT Valedictory Performance, Indore

Theatre Productions:

Actor – Komple Phir Phootengi (NatyaBharti, Indore)

Scriptwriter & Actor – Sthavra (NatyaBharti, Indore)

Film Work:

Scripted and directed the short film Dwandwa for the film festival Sutradhar

स्पंदन - माझा पहिला कथासंग्रह आला आहे !

नमस्कार मित्रमैत्रिणींनो 

आणि अपरिचित समस्त वाचकहो, 

आपल्याला कळविण्यास अत्यंत आनंद होतो आहे की माझा पहिला वहिला कथासंग्रह ' स्पंदन ' हा पुण्यातील नामांकित प्रकाशन संस्था 'लोकव्रत प्रकाशन'तर्फे प्रकाशित झाला आहे. 

2010 सालापासून अगदी गांभीर्याने सुरू असलेल्या माझ्या लेखन प्रवासास लागलेले हे पहिले सुंदर मधुर फळ आहे असे मला वाटते. माझ्या ब्लॉगवर आपण माझे विविध विषयांवरील लेखन वाचत आलेला आहातच आणि वेळोवेळी त्यास सुंदर प्रतिक्रिया देखील अनेकांनी आजवर दिलेल्या आहेत, त्यामुळेच आपण माझे लेखन आणि ब्लॉगर म्हणून माझी असलेली ओळख केव्हाच स्वीकारली होतीत, त्याचीच पुढची पायरी म्हणजे आता प्रत्यक्ष पुस्तक लिहून ते तुमच्या सर्वांच्या हाती देताना आणि यानिमित्ताने लेखिका म्हणून पहिली इयत्ता उत्तीर्ण झाल्याचा मला अतिशय आनंद आणि अभिमान आहे. 

माझ्या या पहिल्या पुस्तकाच्या यशात आमच्या नुक्कड या कथेशी संबंधित असलेल्या फेसबुक पेजच्या माध्यमातून मा.लेखक श्री. विक्रम भागवत आणि समस्त नुक्कड परिवाराचा अतिशय मोठा वाटा आहे. तेथील जाणकार मंडळींनी जर माझ्या कथांना वेळोवेळी प्रोत्साहन दिले नसते तर कदाचित मी कधीच कथा लिहून त्यात पुन्हा प्रगती करण्याचे धाडस करू शकले नसते, त्यामुळे त्या सर्वांचे मनःपूर्वक आभार मनोमनी कायमच मानत राहीन यात शंका नाही.

लोकव्रत प्रकाशनाचे मा.श्री. शिरीषजी कुलकर्णी आणि त्यांच्या सुविद्य पत्नी अॅड. वर्षाताई माडगुळकर तसेच लोकव्रतची संपूर्ण टीम म्हणजे माणिक घारपुरे, भैरवी देशपांडे, श्रेया सरनाईक, गायत्री मुळ्ये आदींनी माझ्या पुस्तकावर जी मेहनत घेतली त्याबद्दल त्यांचेही मनापासून आभार. माझ्या पहिल्या पुस्तकाचे मुखपृष्ठ माझ्या मनातील स्वप्नवत साकारले ते म्हणजे शिरीष सरांनीच ! सोबत पुस्तकाची छायाचित्र जोडत आहे, ती पाहून आपल्याला पुस्तकाच्या सुंदर डिझाईनचा, आकर्षक रंगसंगतीचा अंदाज येईल आणि आपण माझे पुस्तक नक्कीच तातडीने खरेदी कराल याची मला खात्री आहे.  

लेखकाने जे लिहीले ते प्रकाशकाला जेव्हा पूर्णतः कळते तेव्हाच खरंतर लेखक आणि प्रकाशकाचे सूर जुळतात आणि मग सुंदर पुस्तकांची निर्मिती होते. आजच्या घडीला आपल्या देशात जवळपास प्रत्येक लहानमोठ्या प्रकाशकांशी नाळ जुळलेले लेखक आहेत आणि ते वर्षानुवर्ष त्याच प्रकाशन संस्थेशी संलग्न आहेत याचे कारणच हे आहे की त्यांचे सूर जुळलेले आहेत.

असेच माझेही सूर लोकव्रत प्रकाशनाशी कायम जुळलेले राहोत हीच आज यानिमित्ताने ईश्वरचरणी प्रार्थना...!

धन्यवाद

मोहिनी घारपुरे - देशमुख 

संपर्क - 8668289992 

पुस्तक ताबडतोब, घरपोच, ऑनलाईन मागविण्यासाठी या लिंकवर क्लिक करा ( शुल्क फक्त 125 रूपये )

https://lokvrat.in/10132 

कोण ही सुंदरा ?

परवा काय झालं, अचानक यूट्यूबवर एका सुंदर गाणाऱ्या मुलीचं रील माझ्यासमोर आलं. मी सहज व्हिडीओ प्ले केला आणि एका क्षणात मला आयुष्यात पहिल्यांदाच सुंदर ( माझ्याहूनही फार सुंदर 😉 ) अशी एक गोड गळ्याची पाश्चात्य सिंगर दिसली. अशी आरस्पानी सौंदर्य आणि लाजवाब गाणारी आणि मुख्य म्हणजे अशा नजाकतपूर्ण हालचाली करणारी ही तरूणी भल्याभल्यांना नादावेल यात काहीच शंका माझ्या मनात उरली नाही. मी एकापाठोपाठ एक तिचे रील्स पहात गेले. तिची गाणी इंग्रजी भाषेत होती, आणि ती गाताना तिच्या सुंदर दंतपक्ती, तिचे पातळ, मुलायम, गुलाबाच्या पाकळीसारखे ओठ, तिची निमुळती मान, नाजूकशी हनुवटी, केसांच्या मुलायम बटा, तिच्या निरनिराळ्या हेअरस्टाईल्स, तिची आभुषणे, तिचा पेहराव ...सारं सारं काही भुरळ पाडणारं होतं. जिथे माझ्यासारख्या मुलीची ती पाहताच बाला कलिजा खलास झाला अशी हालत झाली तिथे एखाद्या मुलाची, पुरूषाची तर या मुलीला पाहून काय हालत होत असेल असा विचार क्षणभरात माझ्या मनात डोकावून गेला. पहिल्यांदाच मला यानिमित्ताने एखाद्या मुलीबद्दल फार फार कुतुहल निर्माण झालं. म्हटलं, यार इथे आम्ही भारतीय लोकं माधुरी, हेमा, रेखा यांच्या सौंदर्यात घायाळ झालेलो असताना परदेशात ही कोण मंजुळा, सौंदर्या तुफान करतीये आणि तिचा पत्ता अजून इथल्या लोकांना कसा काय नाही लागलेला... अशा विचारात मी आपली तिची यूट्यूब प्रोफाईल खंगाळायला लागले. तिच्या चॅनलच्या इन्ट्रो पार्टमध्ये लिहीलेलं होतं - 

" Welcome to LoFiLulla – your cozy corner for learning English through music. 🎶✨

Experience the magic of AI —where virtual artists bring every song to life with passion and precision.

We blend classic covers, calming melodies, and lyrical beauty to help you improve pronunciation, grow your vocabulary, and fall in love with English—one song at a time.

Perfect for learners, dreamers, and music lovers alike."

आता माझं कोडं सुटलं, माझी हसून हसून पुरेवाट झाली. कारण, इतक्या वेळ माझ्या मनात अशी प्रतिमा झाली होती की ही सुंदर मुलगी गाणी म्हणून लोकांना इंग्लिश शिकवण्याचं काम करत होती. मी मनात म्हटलंसुद्धा, आयला, हिच्यासारखी सुंदर मुलगी हे असं सोपं काम करतेय, आपल्या भाषेचा प्रचार प्रसार करतेय तेही अशी छान सोपी सोपी गाणी आपल्या मधुर आवाजात गाऊन, शिवाय तिची नझाकत म्हणजे तर आहाहा ... आणि आपण पहा... जे स्वतःजवळ आहे ते विकता आलं पाहिजे माणसाला... असले डोक्यात विचार सुरू होते आणि हे वाचल्यावर एकदम हसूच फुटलं मला !

लोफीलुल्ला ही माणूस नाहीच्चे.... ही जगातील पहिली व्हर्चुअल आर्टीस्ट आहे ( हे कळताच मी मनातल्या मनात हुश्श म्हटलं... नाही, काँपिटीशन गेली नं 😉😂) आणि तिला पहाताच मनात जे जे काही शहाणपणाचे विचार आले , स्वतःला कोसण्याचे उद्योग  बसल्याजागी क्षण दोन क्षण केले... ते सारे सारे मी तत्क्षणी मागे घेतले. स्वतःच स्वतःच्या मनावर उगी उगी म्हणत फुंकर घातली नि स्वतःचेच सांत्वन करत लोफीलुल्लाची सगळी गाणी ऐकली. पाहिलं नं एआय माणसाला कशी कशी आणि किती पराकोटीची स्पर्धा निर्माण करतंय. एखाद्या स्त्रीच्या सौंदर्याविषयी मत्सर वाटावा इतकी कोणी सुंदर स्त्री दिसली की बायकांना मत्सर वाटतो आणि पुरूष भाळतात हा अनुभव आता एआय सुंदरीलाही आला असावा नै 😁😆

2017 मध्ये एका फ्रेंच यूट्यूब चॅनलवर लोफी गर्ल सर्वप्रथम जॅपनीझ आविष्कारात अवतरली. दिमित्री सोमोग्यीने 18 मार्च 2015 मध्ये चिलकाऊ नावाचं  एक यूट्यूब चॅनल सुरू केलं होतं आणि यावर रिलॅक्सिंग, सूदींग असं म्युझिक चॅनल असा टॅग लावलेला होता. ही लोफी गर्ल आपल्या बेडरूममध्ये एका टेबलावर निवांत अभ्यास करता करता कानाला हेडफोन लावून गाणी ऐकतीये आणि शेजारी खिडकीत तिची मनीमाऊ बसलीये अशा प्रकारचं हे अॅनिमेशन होतं. जगभरात ही लोफी गर्ल अल्पावधीतच इतकी प्रसिद्ध झाली की विचारू नका. या लोफी गर्लबद्दल इतकं आकर्षण निर्माण झालं की जगभरातील लोकं हिच्याशी कमेंटद्वारे अगदी काहीही गप्पा मारू लागले. लो-फी म्युझिक इन हिपहॉप स्टाईल अशा प्रकारचे व्हिडीओ आणि लाईव्ह स्ट्रीम या चॅनलवरून जेव्हा जेव्हा प्रसारित होऊ लागल्या तेव्हा तेव्हा कमेंट्सचा पाऊस पडायला लागला. 

त्यानंतरचा आविष्कार म्हणजे ही लोफीलुल्ला व्हर्च्युअल आर्टीस्ट आहे. मध्ये बराच काळ लोफी गर्लने गाजवला असूनही आता पुन्हा ही लोफीलुल्ला खरीखुरी ह्युमनरूपात अवतरल्याने पुन्हा एकदा जगभरातील लोकांना आकर्षित करते आहे. लोफीलुल्ला यूट्यूब चॅनलचे सध्या 435K सबस्क्राईबर्स आहेत तसंच तिच्या इन्स्टा पेजचा फॉलोअर्सचा आकडा 275K इतका आहे. 

इंग्रजी भाषा जगभरातील लोकांना अशा विलक्षण अभिनव कल्पनेद्वारे शिकवण्याची ही जी काय शक्कल लढवलेली आहे तिला मात्र मी मनापासून दाद देते. ज्या कोणाच्या डोक्यातून ही शक्कल आली त्यांच्या हुशारीला आणि कल्पकतेला एकवीस तोफांची सलामीच 😄😆🙏

लोफीलुल्लाच्या तोंडून चू चू ट्रेन, टेनिसी नाईट अशी एक से एक रोमँटीक गाणी ऐकणं आणि पहाणं देखील फार फार धमाल आहे बरं का... एकदम नादखुळा... या बाईच्या नादाला लागाल तर यडं व्हाल....

तर मंडळी, लोफीलुल्लाचा हा व्हिडीओ पहा आणि पहाताना लक्षात ठेवा की ही रिअल नाही तर व्हर्चुअल आर्टीस्ट आहे... नाहीतर तिच्या आरस्पानी सौंदर्यानी आणि तिच्या गोड गोड मधाळ आवाजनी तिकडे घायाळ होऊन पडाल आणि तुमच्या घरचे तिच्या नावानी खडे फोडत बसतील !

काय कळलं नं ?? 🤪🤣🤪

-मोहिनी घारपुरे देशमुख 

https://youtube.com/@lofilulla?si=ctwfTZLiyhrsP-y- 

(लेख माझ्या नावासकट व्हायरल करू शकता, 

नाव उडवणाऱ्यांच्या घरी लोफीलुल्लाच्या नावावरून कटकटी होऊ दे रे महाराजा ......... )

चला सोबतीने लिहूया !

 नमस्कार 

सर्वप्रथम माझ्या ब्लॉगच्या सर्व वाचकांचे आभार.

गेली अनेक वर्षे सातत्याने मी माझ्या ब्लॉग विविध विषयांवर अपडेट करत असते. त्यामुळेच आता माझ्या ब्लॉगवर तब्बल 37 हजारहून अधिक वाचक मित्र ( Live visitors count नुसार ) जोडले गेलेले आहेत हे मला आज अभिमानाने सांगावेसे वाटते. 

अनेक वर्ष मी वर्तमानपत्र, मासिकं, सोशल मीडिया अशा विविध माध्यमातून सातत्याने लिहीत आलेली आहे कारण माझं लेखनावर फार फार प्रेम आहे. मला असं वाटतं, की जेव्हा आपण लिहीतो तेव्हा आपल्यातील नैराश्य, वैचारिक गोंधळ सहज दूर होतात. शाळेपासून आपण भाषा शिकतो त्यात पहिली पायरी ही पाटीवर अक्षरं काढण्याची चढतो. अर्थात, तिथूनच खरंतर प्रत्येकाच्याच लेखन प्रवासाची सुरूवात होत असते. माझ्यासारखी अनेक मंडळी पुढे आपला आपला लेखनमार्ग शोधतात आणि त्या मार्गाने पुढे जात रहातात. कोणी ब्लॉग लिहीतं, कोणी कथा, कोणी कादंबऱ्या, कोणी कविता आणि कोणी कोणी चक्क नियमीतपणे डायरी लिहीताना दिसतं. एकूणच लेखन ही कला मनःशांती देणारी आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. त्यामुळेच माझ्या सर्व वाचकांसाठी मी आज हा लेखन उपक्रम घेत आहे. आपल्या कल्पनाशक्तीला चालना मिळावी आणि आपल्या लेखणीने कल्पनेच्या भराऱ्या माराव्यात एवढ्याच निखळ हेतूने हा उपक्रम आहे. ही स्पर्धा नाही, त्यामुळे बक्षीसं वगैरे नाही, पण आपण आपल्या विचारचक्रात, दिनचक्रात अडकलेलो असताना जेव्हा आपल्याला कल्पनेच्या भराऱ्या मारायची संधी मिळते तेव्हा आपला मेंदू पहा कसला जबरदस्त काम करतो आणि चटकन् फ्रेश होतो !

थोडक्यात काय, लेखकांच्या मेंदूला माझ्याकडून हा खाद्य पुरवठा ...

चला, डोकं लढवा आणि जे सुचतंय ते लिहा...

खाली मी तीन चित्र पोस्ट करते आहे. या चित्रांवरून तुम्हाला जे काही सुचेल ते कमेंट करून लिहायचे आहे. चित्रासोबत मुद्दाम क्रमांक दिलेले आहेत. आपणही कमेंट करताना मला नेमकं तुम्ही कोणत्या चित्राविषयी काय लिहीत आहात हे कळण्यासाठी चित्र क्रमांकाचा स्पष्ट उल्लेख करावा ही नम्र विनंती. 

आपण कमेंट पोस्ट करताना त्यासोबत आपले नाव, वय, शहर, मोबाईल क्रमांक आणि चित्र क्रमांक असा तपशील लिहून कमेंट करावी. 

चित्र क्रमांक 1 - 

चित्र क्रमांक 2 

चित्र क्रमांक 3 - 

ऑल द बेस्ट... बघूया, कोणाकोणाला काय काय लिहायला सुचतं... तुम्ही वरीलपैकी कितीही चित्रांवर कोणत्याही प्रकारचं लेखन करू शकता.

चला, विचार करा आणि लिहायला बसा...

धन्यवाद

मोहिनी घारपुरे - देशमुख  

सूर राहू दे

शं.ना.नवरे लिखीत आणि मंगेश कदम दिग्दर्शित 'सूर राहू दे' हे अप्रतिम नाटक मी यूट्यूबवर पहिल्यांदा पाहिलं आणि मग पुढे कित्येकदा या नाटकाची पारायणं केली.

मराठी साहित्य आणि त्यातही मराठी नाटकं आपल्याला जीवनातील किती कंगोरे दाखवून शहाणं करतं नै असा सहजभाव यानंतर माझ्या मनात उमटला.

तसं म्हणाल तर या नाटकाची कथा आजच्या काळात तुम्हाला घिसीपिटी वाटू शकेल कारण याच स्टोरी लाईनवर बरीच कथानकं पुढे आलेली आहेत. पण तरीही सूर राहू दे हे नाटक फार उंचीवर जाऊन पोचतं याचं कारण म्हणजे यातील आशयघन संवाद, सुरेख भाषा आणि यातले नटश्रेष्ठ संजय मोने, शुभांगी गोखले, सुनील बर्वे आणि अन्य सहकलाकार यांचा सुरेख अभिनय!

डॉक्टर ( संजय मोने ) आणि त्यांची पत्नी अरूंधती ( शुभांगी गोखले) हे लग्नानंतर दोन वर्ष मुंबईत संसार करतात पण डॉक्टरांना आपल्या मूळ गावी राहून तिथल्या गोरगरीब लोकांसाठी काम करण्याचा ध्यास लागतो आणि ते तिथे शिफ्ट होतात. पाच वर्ष गावात राहून ते मनोभावे काम आणि नेटका संसार करत असतात पण त्यांची पत्नी अरूंधती मात्र गावाकडे रमत नसते. तिला मुंबईतील आपल्या सुखलोलुप आणि लक्झरीअस जीवनाची सतत ओढ लागून ती तिथे परत जाण्यासाठी व्याकूळ झालेली असते. पाच वर्षांत संसार वेलीवर उमललेल्या फुलाला, आपल्या मुलाला त्यांनी शिक्षणानिमित्त बोर्डींग स्कूलला ठेवलेलं असतं. त्यांच्या संसारात खरंतर सगळंच छान चाललेलं असतं. घरात बेला नावाची एक गावातलीच मुकी मुलगी मदतनीस म्हणून कामाला असते. एक कंपांऊंडर ( निखील रत्नपारखी) असतो जो अगदी डॉक्टरांचा सखा असल्याप्रमाणेच रहात असतो. अरूंधतीचा भाचा ( अनिकेत विश्वासराव) त्यांच्याकडे डॉक्टरांबरोबर कामात मदत करून शिकण्यासाठी रहात असतो...

शिवाय गावाकडची माती, तिथली माणसं आणि भरभरून मिळणारं निसर्ग सान्निध्य! अहो जगायला याहून वेगळं काय हवं असतं ?

पण ...

तरीही अरूंधतीला तिथे रहाण्यात फार काही स्वारस्य वाटत नसतं. तिचं मन मुंबईकडे ओढ घेत असतं. अशातच एकाएकी तिचा लग्नापूर्वीचा प्रियकर ( सुनील बर्वे) जो आता एका ट्रॅक्टर कंपनीचा डीलर झालेला असतो तो एका मोठ्या कार्यक्रमानिमित्त गावी येतो. त्याला डॉ. आपल्या घरी आदराने बोलावतात. खरंतर अरूंधतीनेच त्याला काही दिवसांपूर्वी गुपचूप पत्र पाठवून तिला इथून घेऊन जाण्याची विनंती केलेली असते.

आणि मग ... पुढे जे काय होतं ते तसं म्हणाल तर उघड सत्य! पण तेच सगळं पहाण्यासारखं आहे. कलाकारांचे अभिनय आणि पदोपदी आपल्याला माणूस कसा कसा चुकतो आणि त्याने जगताना स्वतःचा तोल किती राखला पाहिजे हे सारं सारं एकेका संवादातून आपल्या मनावर कोरलं जातं!

नाटकाचा शेवट पहाताना आपलं मन सुन्न होतं.

इथे स्त्री पुरुष असा भेद न करता माणूस म्हणून आपल्याला विचार करायला हे नाटक अंतिम टप्प्यात भाग पाडतं... आणि तेच या नाटकाचं यश आहे असं मला वाटतं.

मराठी नाटकांसाठी मराठी प्रेक्षक जीव टाकतो ते का याचं कारण या अशा सुंदर कलाकृती आहेत हेच खरं!

नाटक यूट्यूबवर आहे, नक्की पहा.

- मोहिनी घारपुरे देशमुख

अमलताश

अमलताश

एक अतिशय तरल प्रेमकथा ...

खरंतर अशी टॅग लाईन लिहून मी कधीच चित्रपटांविषयी लिहीत नाही पण का कोण जाणे आज हे असं लिहीलं गेलं. 

एक ती आणि एक तो यांची कुठेतरी भेट होते आणि हळूहळू त्या भेटीचं रूपांतर प्रेमात होतं आणि सरतेशेवटी ' they lived happily ever after ' हा मेसेज देत जनरली प्रेमकथा संपतात पण अमलताश वेगळाच आहे. प्रेमाचा एक वेगळा आविष्कार... तो ही वेगळ्या उंचीवर आणि मनाच्या तितक्याच तरल हळव्या भावभावनांचं दर्शन घडवत ... अतिशय रोमॅंटीक संगीताच्या साथीने हा चित्रपट खुलत जातो आणि आपल्यासारख्या तरल माणसांच्या काळजाचा ठाव घेऊन मनात दरवळत रहातो. 

हे असे चित्रपट बनवणारी माणसं, त्यात अभिनय करणारी माणसं आणि ते चित्रपट पहाणारी माणसं ठार वेडी असतात. यांना जगरहाटीच्या पलीकडे जाऊन काहीतरी गवसलेलं असतं आणि जे त्यांना कध्धीच शब्दात व्यक्त करता येत नाही म्हणून मग आपल्याजवळ असलेल्या कलेच्या माध्यमातून ते व्यक्त होण्यासाठी धडपड करत असतात. 

एरवी हा चित्रपट चारचौघात, चारचौघांबरोबर जाऊन पाहिला असता तर कदाचित इतरांप्रमाणे तो 'बरा' या कॅटेगरीत अजाणतेपणी ठेवला गेला असता, पण असे चित्रपट एकट्याने पहावेत, अनुभवावेत आणि आत झिरपू द्यावेत. पहिल्या भेटीत ते उलगडत नाहीत. मी ही दोन वेळा चित्रपट पहायला सुरूवात केली पण काही ना काही कारणाने मध्येच बंद करावा लागला पण अखेर जेव्हा तिसऱ्यांदा तो पाहिला तेव्हा अनुभवत मुरवत जाणीवेच्या पातळीतून आत झिरपत गेला. 

चित्रपटाची कथा सांगायला गेले तर एका ओळीत सांगता येईल पण तसं करणं म्हणजे गुन्हाच ठरेल कारण मग तुम्ही चित्रपट पाहून त्याने दिलेल्या अत्यंत सुंदर आणि तरल अशा आविष्काराला मुकाल... म्हणून हा चित्रपट कोणी कोणाला सांगू नये तर तो आपापल्या स्पेसमध्ये राहून निवांत अनुभवावा ! 

' अमलताश ' ... हे असं नावंच सांगतं की चित्रपट किती रोमॅंटीक आहे 😊 

राहुल देशपांडेनी रंगवलेला चित्रपटाचा नायक आणि पल्लवी परांजपेनी रंगवलेली नायिका... सुंदर..

साधी आणि सहज ! 

अर्थात कधीकधी ... म्हणजे जेव्हा मी भावनिक पातळीवर तेवढी खोलात शिरलेली नसते तेव्हा इतकी सहजता पडद्यावर पाहाताना ती देखील कृत्रिम सहजता असल्याचं जाणवतं आणि मला कंटाळवाणं होतं. पण अशा कथांना अशा अभिनयाची गरज असते हे देखील खरं. 

म्हणूनच अमलताश निवांतपणे अनुभवताना खुलतो तोवर तो एकसुरी कंटाळवाणाही वाटू शकतो.

अर्थात् हे तर आपल्या मनोवृत्तीवरही अवलंबून आहे.

चित्रपटाचं संगीत, गाणी म्हणजे तर आणखी एक वेगळीच तरल अनुभूती आहे... निश्चितच! एखाद्या वेळी तुमच्या प्रियकरासोबत किंवा प्रेयसी सोबत असताना ही गाणी हे संगीत लावावं आणि त्यातल्या शब्दन्शब्दाची आणि संगीताची जादू आकंठ अनुभवावी...इतकं सुरेख...

मला जाता जाता विशेषत्वाने लिहावंसं वाटतं ते राहुल देशपांडेंबद्दल... अशा पद्धतीचे चित्रपट आणि अशा पद्धतीच्या नायकाच्या भूमिकेसाठी ते परफेक्ट आहेत. एरवी गायक म्हणून त्यांना सगळेच ओळखतात, पण एक असा हळवा नायक म्हणून जेव्हा ते चित्रपटात दिसतात तेव्हा अनेक तरल युवतींच्या मनातला एक गोड, समंजस, साधा, सहज आणि भावपूर्ण नायक त्यांच्यात सापडतो. त्यांचा या भूमिकेनंतर असंख्य तरूणी त्यांच्या प्रेमात पडल्या असतील मला खात्री आहे 😊

नायिकेच्या भूमिकेत असलेल्या पल्लवीने दिसण्याच्या आणि वावरण्याच्या बाबतीत बाजी मारली आहे 😊 पण तरीही ती जरा नाटकी (कृत्रिम) वाटली... पण तरीही एकंदरीत छानच आहे 😊.

नायकाच्या बहिणीच्या भूमिकेत राहुल यांची बहीण दीप्ती मते आहेत. एक दोन प्रसंगी त्यांच्या तोंडी पेरलेल्या ' नालायक ' वगैरे शिव्या या जरा खटकल्या याचं कारण त्या शिवीसदृश उद्गार ... जो आपल्या जवळच्या माणसांकरता लटक्या रागात कधीकधी सहजपणे आपणही करतो, पण ताईच्या एकूण इमेजला आणि स्पष्ट शब्दोच्चारांना मात्र ते उद्गार शोभलेले नाही...ते जरा टोकदार झालेत, थोडे बोथट करता आले असते पण असो त्याने मूळ चित्रपटाला काहीच फरक पडत नाही. हे केवळ माझे प्रेक्षक म्हणून निरीक्षण येथे मांडलेय इतकेच ! 

तर ... असा हा अमलताश... 

दिग्दर्शक सुहास देसलेंचं त्यांच्या या कलाकृतीबद्दल कौतुक आणि चित्रपटातील अन्य सगळे अभिनेते...त्यांच्याही सहज अभिनयाबद्दल त्यांचा कौतुकाने उल्लेख करायलाच हवा! 

चित्रपट यूट्यूबवर अॅड फ्री स्वरूपात उपलब्ध आहे जरूर पहा..

- मोहिनी घारपुरे देशमुख

स्ट्रॉ

नेटफ्लिक्सवर काल हा एक नितांत सुंदर चित्रपट पाहिला.

 

फोटोत दिसतीये ती 'जनाया'. ती सिंगल मदर आहे. आपल्या मुलीचं आजारपण हा तिच्यासाठी सतत एक चिंतेचा विषय आहे. तिची प्रचंड आर्थिक ओढाताण होतेय. तशातच तिचा कटकट्या स्टोअर मॅनेजर आणि कटकटी घरमालकीण... तरीही ती त्या सगळ्यातून मार्ग काढून लढतेय आणि काहीही झालं तरी दुसऱ्यासाठी चांगलं करण्याची तिची वृत्ती ती सोडत नाहीये. सगळं दररोज असंच घडतंय. 

पण अखेर एक दिवस असा उजाडतोच जो तिला मात देतोच. त्या दिवशी सकाळीच घरभाडं न दिल्यास तुला रस्त्यावर आणेन अशी धमकी घरमालकिणीने तिला दिलीये. तिची कशीबशी मनधरणी करून ती स्टोअरमध्ये जाते तर आज मॅनेजर जरा जास्तच कावलेला आहे. तशातच स्टोअरमध्ये ग्राहकांची वाढती गर्दी आणि त्या गर्दीला तोंड देणारी जनाया... इतक्यात मुलीच्या शाळेतून फोन आलाय, जनायाला आता काहीही करून मुलीच्या शाळेत जायचं आहे. ती स्टोअर मॅनेजरला विनंती करतेय आणि तिच्या पगाराची ती वारंवार मागणी करतेय. हा तिला पगार देण्याबाबत आढेवेढे घेतोय... अशातच स्टोअर मध्ये डाका पडतो. ते पैसे लुटणार इतक्यात जनाया हिंमत दाखवते आणि एकाला बंदूकीच्या गोळीने ठार करते. अशा प्रसंगी तिच्या प्रती ऋणी होण्याऐवजी मॅनेजर उलटतो आणि तिनेच पैशासाठी हा डाका घडवून आणल्याचा आरोप करायला लागतो. आता जनाया खूप चिडते आणि धाडधाड गोळी झाडून त्या मॅनेजरला ठार करते. रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेला मॅनेजर आणि एक चोर.. समोर टेबलावर तिजोरीतले सगळे पैसे...पण त्यातही जनाया शांतपणे थरथरत्या हाताने आपला पगाराचा चेक तेवढा उचलते आणि तो वटवून घेण्यासाठी नेहमीच्या तिच्या बॅंकेत जाते आणि एका विचित्र परिस्थितीत अडकते. 

इथून पुढे जे काही नाट्य घडतं ते निव्वळ पडद्यावर पहाण्यासारखं आहे. 

एका सिंगल मदरची साधं दैनंदिन आयुष्य जगण्यासाठी सुद्धा किती ओढाताण होते, तिला किती संघर्ष करावा लागतो हे दाखवणारा हा चित्रपट आहे पण निव्वळ इतकंच याचं कथानक नाही. अतिशय सुंदर पद्धतीने नाट्यमय शैलीत कथा पुढे जाते आणि शेवटी प्रेक्षकांना आणखी एक धक्का देऊन जाते.

मी हा चित्रपट कितीही वेळा पाहू शकेन इतके यातील कलाकार श्रेष्ठ अभिनेते आहेत. त्यांनी ज्या पद्धतीने संपूर्ण चित्रपट नाट्यमय रूपात साकारलाय त्याला तोड नाही. किती साधा विषय पण कुठेही तो अतिरंजित होत नाही ना कुठेही तो मूळ कथेपासून भरकटतो.

अशा कलाकृती पाहाणं म्हणजे नितांत सुख तर आहेच पण अशा कलाकृती आपल्याला जीवनाप्रती खूप खूप संवेदनशील बनवतात ..‌ आपल्याही नकळतपणे आणि तेच या चित्रपटांच खरं यश म्हणायला हवं.

बाय द वे चित्रपटाचं नाव स्ट्रॉ असं अजब का आहे याची उत्सुकता मला वाटली म्हणून मी जरा गुगल केलं आणि त्यातलं मर्म मला समजलं. तुम्हाला मी ते आयतं सांगणार नाही, तुम्ही चित्रपट पहा आणि मग स्वतः अर्थ शोधा ही मैत्रीण या नात्याने अधिकारयुक्त विनवणी ...

नक्की पहा आणि मला तुमच्या प्रतिक्रिया कमेंट करून जरूर कळवा.

धन्यवाद 

- मोहिनी घारपुरे देशमुख 

#मलाभावलेलाचित्रपट 

हनीमून कपल्सच्या सुरक्षिततेचं काय ?

राजा आणि सोनम हे नवदांपत्य लग्नानंतर हनीमूनसाठी शिलॉंगला फिरायला गेले असता राजाचा मृतदेहच पोलिसांच्या हाती लागलाय आणि त्याचा मृत्यू होऊन दोन दिवस उलटून गेल्यानंतर त्याची ओळख मृतदेहावर गोंदवलेल्या राजा या त्याच्या नावामुळे पोलीसांना पटली आहे. त्याची पत्नी सोनम अजूनही सापडलेली नाही. तिचं काय झालं कोणालाच ठाऊक नाहीये. किंबहुना एकंदरीत हे सगळं प्रकरण काय आहे याचा अजून पोलीस तपास करत आहेत.

या घटनेच्या निमित्ताने मात्र मला खरंच हा आणखी एक प्रश्न उपस्थित करावासा वाटतोय की हनीमून कपल्सच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी नेमकी कोणी घ्यायला हवी ?
नुकतंच कुठे दुर्दैवी वैष्णवी हगवणे या मुलीच्या बाबतीत घडलेल्या घटनेच्या धक्क्यातून आपण सावरत असताना ही दुसरी बातमी येऊन धडकली आहे आणि ती देखील तितकीच अस्वस्थ करणारी आहे.
एम.ए.इन मासकॉम अँड जर्नॅलिझम करताना माझा दुसऱ्या वर्षीचा रिसर्चचा विषय भारतातील लग्नसंस्था आणि कुटुंबव्यवस्था हाच होता. त्यामुळे या दोन्हीही बातम्यांच्या निमित्ताने माझं या अनुषंगाने सतत लक्षं जातंय आणि मन हादरतंय. या विषयाची अभ्यासक म्हणून मला माझे विचार इथे मांडावेसे वाटतात.

आजवर भारतातील लग्नव्यवस्था आणि कुटुंबसंस्था या दोन्हीचंही आपण अगदी अंधानुकरण करत आलेलो आहोत. किंबहुना या दोन्हीही व्यवस्थांनी खरंतर आपली संस्कृती सुसह्य करण्याऐवजी त्यातील रिती प्रथा आणि परंपरांनी अनेकांचा जीवच घेतलाय. अरेंज मॅरेज असो की लव्ह मॅरेज, कोणीही सुखी नाही. शिवाय या दोन मोठ्या संस्कारांना जे इव्हेंटचं स्वरूप आलंय ते तर अगदी ओंगळवाणं आहे. वरवर चमकधमक दाखवताना आतमध्ये इतकी षडयंत्र, इतकी नाट्य घडत असतात जी खरंतर सगळ्यांना दिसतात पण कोणीही कोणाच्याही भानगडीत पडत नाही. वैष्णवी हगवणेचे लग्नाचे रील्स पहाताना अगदी पोटातून तुटायला होत होतं मला आणि कित्येकांना... आठवतंय ना ...? 

तर, अलिकडे हनीमूनचंही तितकंच फ्यॅड झालंय. अगदी हिरोहिरोईन असल्यागत विवाहसोहळे रंजक होत चाललेत आणि लग्न झाल्याबरोबर जो नवरा मुलगा हनीमूनसाठी नववधूला दूर कुठेतरी, विशेषतः परदेशात किंवा निसर्गाच्या रम्यतेचा जिथे भरपूर अनुभव घेता येईल आणि एकांत मिळेल अशी ठिकाणं शोधणारा वर हा सर्वोत्कृष्ट अशीच मानसिकता आपल्या समाजाची तयार झालेली आहे. या सगळ्यात आपण एक महत्त्वाची गोष्ट विसरतो ती म्हणजे सुरक्षितता.

हनीमूनला जाणारं कपल हे कुठेही जात असलं तरीही ते त्या भागात नवखे असतात, तिथली भाषा माहीत नसते, कोणतीही अडचण आली तरीही वाचवायला कोणीही येणार नसतं, हे सगळं आपल्या गावीही नसतं. अशीच गत एखाद्या मुलीचं दुसऱ्या शहरात लग्न करून देताना त्या मुलीचीही केलेली असते. ती मुलगी नव्या अनोळखी शहरात, अनोळखी माणसांमध्ये कुठे राहील, तिचं स्वतःचं हक्काचं छप्पर तिला आधी घेऊन देण्याऐवजी बावळटासारखे पैसे लग्नसोहळ्यात आणि रिसेप्शन समारंभात उधळले जातात. गावजेवण घातलं जातं. अरे हेच पैसे आधी त्या नवराबायकोच्या डोक्यावर छप्पर खरेदी करून घेण्यात लावा ना, मग त्यांना घेऊन सगळे सणसमारंभ करत बसा, कोण नको म्हणतंय... पण नाही, आपल्याकडे सगळं उलटंय.
तसंच हनीमून कपलला मुळात हनीमूनसाठी कुठेतरी भयंकर दूर, आडवळणाच्या ठिकाणी का जावसं वाटतं यातलं लॉजिक मला कळलेलंच नाहीये. चार भिंतीत करण्याची गोष्ट... सुखाचा सुरक्षित शरीरसंबंध... मग तो करण्यासाठी जागा, ठिकाण हे परिचित असेल तर जास्त बरं नाही का ? पण नाही, आम्हाला मग आम्ही फिल्ममधल्या हिरोहिरोईनसारखे वाटणार नाही. म्हणून आम्ही मोठमोठाल्ले समारंभ करतो. फिरायला समुद्रकिनारी, धबधब्याखाली, बर्फात लोळायला जातो... अरे ठीक आहे, ज्यांचं सगळं टूर प्लॅन व्यवस्थित आखलेलं आहे, नीट काळजी घेतलीये आणि खिशात खुळखुळ आहे त्यांनी जायलाही माझी हरकत नाही. पण जाताना खरंच ठिकाण निवडताना आधी स्वतःच्या सुरक्षिततेचा विचार प्राधान्याने करा. कोणत्या ठिकाणी जाणार, कुठे रहाणार हे आधी नीट कसून तपासा. चौकशी करा. जिथे रहाणार ती रिसॉर्ट्स सुरक्षित आहेत ना हे तपासा, सगळीकडे उतावळेपणा बरा नाही. तसंच, सतत फिल्मी दुनियेची कॉपी करून आपलं सगळं तसं व्हायला पाहिजे हा देखील विचार फार डेंजर पद्धतीने बळावतोय जो वेळीच आवरायला हवा.

त्या त्या ठिकाणच्या पोलीसांना सुद्धा हनीमून कपलच्या सुरक्षिततेमध्ये आधीच सामील करून घेता येईल. परंतु ते सगळं शासनाकडून व्हायला हवं तर खरं. म्हणजे कोणत्या शहरात, प्रदेशात कोणतं कपल किती ते किती काळ येणार आहे, त्यांची नाव, ते कुठे फिरणार आहेत, कुठे रहाणार आहेत याबाबत स्थानिक पोलिसांना आधीच इन्फॉर्म करून ठेवता येईल अशी काहीतरी ठोस प्रणाली आपल्याकडे लागू करायला पाहिजे आहे.
आता मध्ये लग्नसोहळ्यातले काही रील्स बघायला मिळाले. सगळ्यात ऑलमोस्ट ती नववधू लग्नमंडपातून स्टेजवर जाईपर्यंत, थोडक्यात बोहल्यावर उभी राहीपर्यंत नाच करताना दिसते. नाही, नृत्य कलेबद्दल माझा काहीही आक्षेप नाहीये पण अरे इतकं सगळं हिरोईनसारखं कॉपी करायचं त्याला माझा खरंच आक्षेप आहे. 

एका रीलमध्ये तर वधूच्या नाचण्यात मुहूर्त टळून जायला लागला म्हणून ते गुरूजी शेवटी स्टेजवरून खाली आले आणि त्यांनी तिला लवकर बोहोल्यावर चढ अशी खूण केली वैतागून... हे बघताना हसावं की रडावं असं वाटलं. 

एकीकडे विधी आणि मुहूर्तही पाहिजे आणि दुसरीकडे चित्रपटातील विवाहसोहळ्याप्रमाणे भडक दिखाऊ थाटमाटही पाहिजे, इकडे पैशांचा अपव्यय होतोय ते वेगळंच, चला एक मात्र चांगली बाजू आहे की यामध्ये भरपूर रोजगार निर्मिती होते. अनेक लोकांना काम मिळतं. पण या सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे तुमचं जीवन ... तुमचं खाजगीपण... तुमची सुरक्षितता, या सर्वात महत्त्वाच्या बाबी तुम्ही स्वतःच पणाला लावताय हे कसं कळत नाही तुम्हाला ?

वधू नाचतानाचे व्हिडीओ विचित्र पद्धतीने सोशल मीडियावर व्हायरल होतात, त्याखाली विचित्र घाणेरड्या कमेंट्सचा पाऊस पडतो, हनिमूनला दूर कुठेतरी जंगलझाडीत गेलेल्या किंवा अनोळखी रेस्तरॉं वगैरेंच्या खोल्यांमध्ये घडणारे विश्वासाने केलेले व्यवहार केव्हाच कुठूनतरी लपलेले कॅमेरे टिपत असतात आणि ते फूटेज यथावकाश प्रचंड व्हायरलही केलं जातं.

इतकंच नाही तर इकडे थाटात लग्न लावून घेणाऱ्या वधू म्हणा किंवा वर म्हणा नंतर हनीमूनच्या निमित्ताने कुटुंबापासून दूर जाऊन प्रियकराच्या मदतीने आपल्या जोडीदाराचाच गळा कापल्याच्या ह्रदयद्रावक घटना कानावर येतात तेव्हा अक्षरशः थरकाप उडतो. ज्याच्या खांद्यावर विश्वासाने मान ठेवली तोच जोडीदार काळ बनून येतो तेव्हा त्या दुसऱ्या निष्पाप जीवाचं काय होत असेल त्या शेवटच्या क्षणी ... विचार करूनही मेंदू सुन्न होतो.

हे विवाहसोहळे आणि हनीमूनसाठी परदेशी फिरायला जाण्याची सक्ती ( जिथे स्वेच्छा आहे तिथे प्रश्न नाही ) पण जिथे समाजाचा दबाव, स्टेटस जपण्यासाठी म्हणून केलेली कृती अशा कॅटेगरीत या बाबी केल्या जात आहेत त्या त्या लोकांनी एक लक्षात घ्यावं की हे सगळं म्हणजे तुमच्या लोभीपणालाच एकप्रकारे खतपाणी घातल्यासारखं आहे. माणसाचं आयुष्य म्हणजे असंय ...हजारो ख्वाहीशे ऐसी की हर ख्वाहीश पे दम निकले... आणि आताच्या काळातील माणसांनी स्वतःच्या लोभीपणापायी या ओळींतला अर्थ ... खऱ्या अर्थाने ... हर ख्वाहीशपे दम निकले असा करून आपलंच आयुष्य पणाला लावून ठेवलं आहे.

सो... विचार करा, आपण कुठे चाललोय आणि आपल्याला नेमकं कुठे जायचंय याचा... प्रत्येकानेच विचार करा...

- मोहिनी घारपुरे देशमुख
#विवाहसंस्था 

गाणे मनामनांचे!

 नमस्कार मित्रांनो,

कसे आहात सगळे ?

गाणे मनामनांचे हा कार्यक्रम मी खास वृद्धाश्रमातील आजी आजोबांसाठी सुरू केला आहे. माझे सहकलाकार ख्यातनाम मेंडोलिन वादक श्री. शरद जोशी काकांना सोबत घेऊन हा कार्यक्रम वृद्धाश्रमात जाऊन आम्ही दोघे सादर करतो. या कार्यक्रमाचं स्वरूप म्हणजे अंताक्षरी आणि मेंडोलिन वादन असं आहे. कार्यक्रमाला अल्पावधीतच अनेक वृद्धाश्रम संचालकांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळतो आहे. तुम्हीही तुमच्या शहरातील वृद्धाश्रमांमध्ये आमचा कार्यक्रम आयोजित करण्यासाठी पुढाकार घेऊ शकता. आम्हाला या कार्यक्रमातून केवळ वृद्धापकाळातील जीवनात सुखाचे आणि आनंदाचे चार क्षण वाटायचे आहेत. हा कार्यक्रम अशा आजीआजोबांसाठी चैतन्यदायी ठरतो आहे ज्यांना त्यांच्या संधिकालात जवळचे कोणीही नाही, किंवा असे आजीआजोबा ज्यांचे जवळचे लोक त्यांना कोणत्याही कारणास्तव स्वतःजवळ ठेऊ शकत नाहीत, अशा आजीआजोबांसाठी मी हा कार्यक्रम करून त्यांना थोडावेळ आनंदाचे क्षण वाटते आहे.

आपणही आपल्या जवळील वृद्धाश्रमात कार्यक्रम सादर करण्यासाठी आम्हाला संपर्क करू शकता. गाणे मनामनांचे सर्वार्थाने तेव्हाच मनामनापर्यंत पोचेल जेव्हा आम्ही किमान महाराष्ट्रातील सगळ्या वृद्धाश्रमांपर्यंत पोहोचू...

तेव्हा, या कार्यक्रमासाठी आजच संपर्क करा, मला किंवा शरद काकांना ... सोबत दिलेल्या फोटोत, व्हिडीओत आमचे संपर्क क्रमांक दिलेले आहेत, त्यावर व्हॉट्सअप किंवा कॉल करून यासंबंधीत अधिक बोलणी करू शकता. 

धन्यवाद 

मोहिनी घारपुरे - देशमुख

जागतिक रंगभूमी दिनानिमित्त सुगरणींना देखील माझ्या शुभेच्छा... कशा काय ? लेख वाचा मग कळेल ☺️

 

स्वयंपाकघरातला ओटा हा सुद्धा एक प्रकारे रंगमंचच असतो. सतत तिथे उभं रहायचं आणि तुमचं पाककौशल्य सादर करत रहायचं. आपल्या हातच्या उत्तम पदार्थाला मिळणारी 'व्वा' अशी दाद असो किंवा एखादी नाक मुरडणारी प्रतिक्रिया असो .. दोन्हीही एखाद्या कसलेल्या कलाकारासारखी आपण स्वीकारायची असते. 'शो मस्ट गो ऑन' या न्यायाने सतत 'भटारखाना' हसतमुखाने सुरू ठेवायचा असतो. ओट्यापासचा आपला वावर म्हणजे एकपात्री प्रयोगच जणू ... म्हणूनच जेव्हा ज्याला जे लागेल त्याला ते देण्यासाठी क्षणात भूमिकेतले जिन्नस बदलून समोर पदार्थ हजर करून दाखवायचा असतो. 

फोडणीची तडतड, मिरच्यांची धडधड, कढीपत्त्याची कडकड असे साऊंड इफेक्ट्स सतत बँकग्राऊंडला असतात. ते इफेक्ट कमी पडले तर खायला दे म्हणून ओरडणारी मुलंबाळं, रागाने भांडी आपटणाऱ्या सासवा,जावा,नणंदा, भावजया हे मध्येमध्ये गेस्ट अपीअरन्स देत असतातच आणि साऊंड इफेक्टचीही साथ देत असतात ! 

सतत पदार्थांचे घमघमणारे दरवळ आणि चव लाईव्ह इफेक्ट्स देत असतात. 

सगळा परफॉर्मन्स खुबीनं 'वठवणाऱ्या' आपल्याला कधी कधी त्या ओट्यापाशी रडूच फुटतं.. पण तितक्यात आपल्या हिरोची एन्ट्री होते. ओट्यापाशी कधी हळवं होऊन आपले अश्रू तो पुसतो तर कधी त्याचा रोमँटिक हिरोचा अंदाज आपल्याला आवडून जातो. कधीकधी अँग्री यंग मँन बनून त्याचं खेकसणं 'आटप लवकर मला उशीर होतोय जायला' ते सुद्धा त्याक्षणी आवडून जातंच आपल्याला ..

या ओट्याने किती जीवनं जवळून पाहिलीत .. किती किती जणींची मुसमुसणी,धुमसणी अगदी मूग गिळून ऐकलीत .. 

फक्त नायिका बदलत राहिल्या .. परफॉर्मन्स मात्र तोच कायम राहिला .. 

सगळ्या सुगरणींना देखील 

जागतिक रंगभूमी दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा 😊🙏🏽🌹

- मोहिनी घारपुरे- देशमुख

😊😊

(पोस्ट आवडल्यास नावासह शेअर करावी)

उदात्तीकरणाच्या नादात आपण जीवनरस हरवत चाललो आहोत काय ?

गेले दोन तीन दिवसांपासून रणबीर इलाहाबादीया आणि समय रैना प्रकरण देशभरात गाजतंय. मी बातम्या पाहतेय, यूट्यूब पहातेय आणि माझं डोकं सुन्न होतंय. तसं तर ते नेहमीच अशा प्रकरणांनंतर होतंच. यापूर्वीही अशा घटना झाल्या आहेत. दरवेळी कोणीतरी एक बली का बकरा असतो आणि त्याने केलेल्या चुकीचे पडसाद देशभरात उमटतात, तेही इतके तीव्र की दरवेळी कुठूनतरी टोळ्या तयार होतात. चूक केलेल्या माणसाचे पुतळे करून ते जाळायला, त्या माणसाच्या तोंडाला काळं फासायला या टोळ्या इतक्या खुमखुमीने सक्रीय होतात, हा आक्रस्ताळेपणा पाहून माझ्यासारख्या संवेदनशील मनांना अनेक प्रश्न पडतात. त्यातलाच एक प्रश्न मला नेहमीच पडतो तो म्हणजे, उदात्तीकरणाच्या नादात आपण भारतीय लोक जीवनरस हरवून चाललो आहोत काय ?

कधी विचार केलाय तुम्ही असा ?

आपण जन्माला येतो ते आपलं नशीब घेऊन, आणि आपण जन्माला येतो ते जीवन जगण्यासाठी, ना तर जीवन हरवून बसण्यासाठी... मृत्यू हे जीवनाचं अंतिम सत्य आहे, पण म्हणून मृत्यूसमान जीवन जर आपण लोकांना देत असू तर ते चूक आहे. प्रत्येकाला आपलं जीवन सुंदर करण्याचा अधिकार आहे, आणि मुळात आधी प्रत्येकाला आपलं जीवन जगण्याचा, आपल्याला हवं तसं जगण्याचा अधिकार आहे, पण भारतात जी जीवनमूल्य पाळली जातात त्यात प्रत्येकच गोष्टीचं अवास्तव उदात्तीकरण केलेलं आहे. याचा परिणाम म्हणजे माणसांची जीवनं उमलून येत नाहीत तर ती अधिकाधिक कोमेजून जातात. निसर्गसुद्धा प्रत्येक फुलाला छान उमलू देतो आणि कालपरत्त्वे कोमेजून मग ते झाडावरून गळून पडतं, पण आपण माणसं दुसऱ्या माणसाला नीट उमलूच देत नाही. आपली त्यात सतत दुसऱ्याच्यावर शिरजोरी असते. सतत आपण दुसऱ्याला कमी लेखतो, कमी दाखवतो आणि सतत आपण स्वतःलाही फार बडे कोणीतरी असल्याचा देखावा करतो. नाही, मला हे नाही म्हणायचंय की या जगात फार मोठी माणसं खऱ्या अर्थाने झालीच नाहीत, पण मला हे म्हणायचंय की जिनके बसकी वो बात नही, त्यांच्यावर आपण आपलं उदात्तीकरण का लादतो सारखं सारखं ?

मी अशा कित्येक बायका पाहिल्यात ज्या खरंतर सामान्य, अतिसामान्य आहेत, पण या समाजव्यवस्थेमुळे त्या नेहमी स्वतःला मी फार ग्रेट असं दाखवतात, आणि जे आपल्याला चालतं. मी असे कित्येक पुरूष पाहिलेत जे स्वतः कर्तृत्वशून्य आहेत पण त्यांचा समाजातला वावर आणि त्यांची ज्या पद्धतीने ठेप ठेवली जाते ते बघताना मला वेदना होतात. त्याऐवजी एखादा स्वकर्तृत्वावर मोठा होण्याचा प्रयत्न करणारा व्यक्ती, जो कदाचित तिथपर्यंत पोचू शकत नसेल आणि त्यातूनही त्याच्या हातून आपल्या कामात चूक होत असेल तर मला अशा माणसाला इतर नाकर्त्या किंवा खोट्या आव आणणाऱ्या लोकांपेक्षा जास्त मार्क द्यावेसे वाटतात. 

एखादी स्त्री तिच्या नवऱ्याच्या पश्चात तिचं जीवन रसरसून जगू शकत नाही याचं कारणंच हे आहे की आपण जीवनमूल्यांचं केलेलं उदात्तीकरण, पण त्या नादात आपण त्या स्त्रीचा जीवनरसच काढून घेतोय हे का नाही कळत या समाजव्यवस्थेला ? 

आपण सामान्य लोकांना सामान्य पातळीवर त्यांचं जीवन रसरसून जगण्यात सगळ्यात बंधनं का घातलेली आहेत आणि सगळ्याच माणसांनी आपलं जीवन उदात्त पातळीवर न्यावं हा आपला कधीकधी दुराग्रह का आहे हे अनाकलनीय आहे. माणसांची मशीनं बनवली, माणसांना घोडे बनवून स्पर्धेच्या युगात सतत पळत ठेवलं, आणि इतकं सगळं करून पुन्हा त्यांच्या माथी अपयशी शिक्के मारून समाजात गुन्हेगारी निर्माण केली तरीही आपण आपली समाजव्यवस्था बदलायला तयारच नाहीये. 

सतत लोक आपल्याला काय म्हणतील, लोक आपल्याविषयी काय बोलतील, याची टांगती तलवार घेऊन जीवन जगतात माणसं. 

त्यापेक्षा माणसांना छान मूल्यशिक्षण द्या, त्यांना त्यांच्या क्षमता आणि अक्षमतांची नीट ओळख करून द्या आणि त्यांच्यासह ज्या त्या माणसाला त्याच्या परीघात छान आनंदाने जगण्याची संधी द्या, स्वातंत्र्य द्या मग बघा प्रत्येक माणूस आपल्यासह हा समाज सुद्धा किती सुंदर करेल. 

मागे मी एक विचार वाचला होता - You can never ask a fish to jump on a tree and then call him a fail attempt.

अर्थात, तुम्ही एखाद्या माशाला झाडावर चढायला सांगून वर त्या माशालाच अपयशी ठरवू नये. 

तसंच आहे, प्रत्येक माणसाने उदात्त व्यक्ती व्हावं हा तुमचा दुराग्रह आहे, कारण प्रत्येकाच्यात तेवढ्या क्षमता नाहीत हे मुळात आपण मान्य करायला हवं असं मला वाटतं. जीवनरस मात्र भरभरून उपभोगण्याचा हक्क प्रत्येक जन्माला आलेल्या माणसाला आहे. त्यामुळे उदात्त होण्याची क्षमता नसणं हा काही त्या माणसाचा गुन्हा  किंवा दोष नाही. मात्र त्याला देवाने जसं निर्माण केलंय आणि हे सुंदर जीवन जगण्यासाठी या भूतलावर पाठवलंय तर ते जीवन त्या माणसाने त्याच्या पद्धतीने आसुसून जगावं, त्यात कोणाचाही हस्तक्षेप असू नये. 

अर्थात इथे पुन्हा स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार हे मुद्दे येतातच, पण क्षणभर आपण गृहीत धरू की अशा व्यक्ती दिलखुलास जगतील, पण धुंद स्वैराचार करणार नाहीत. आयुष्यातले छोटे छोटे आनंद त्यांना मिळू द्यायलाच हवेत. 

म्हाताऱ्या माणसांकडेच बघा. त्यांना रोजचा दिवस कंठणं आपण अवघड करून ठेवलंय. आधीच म्हातारपणाने त्यांचे हातपाय चालेनासे होतात, शरीराला नानाविध व्याधी चिकटलेल्या असतात, अशात आपण त्यांना जास्त खाऊसुद्धा देत नाही मनासारखं, का तर त्यांना त्रास होईल आणि आपल्याला त्याची काळजी वाटते म्हणून... पण हाच माणूस जन्मभर त्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त जबाबदारी अंगावर घेऊन जीवन लढत असतो तेव्हा आपल्याला त्याची काळजी वाटत नाही हे कसं ? 

याउलट पाश्चात्य देशांमधले ज्येष्ठ नागरिक बघा... म्हातारी आजीसुद्धा कायम छान सुंदर तयार झालेली असते. तिला कोणी हा प्रश्न नाही विचारत .. आज काय खास आहे ? आणि इथे भारतातील म्हाताऱ्या स्त्रीयांकडे बघा जरा... कित्येकींना तर घरात सून छळते, पुरेसं पोटभर अन्न खायला दिलं जात नाही, टीव्ही पहाण्यावर बंधन आणि त्याहीपेक्षा आता तुम्ही म्हातारे झालात, तुम्हाला अमुक एका गोष्टीची काय गरज असं म्हणून सगळं त्यांच्या हातून हळूहळू काढून घेतलं जातं. सुंदर साड्यांवर सुनांचा डोळा, सुंदर दागिन्यांवर मुलीचा डोळा... अरे कशाला... तुझ्याजवळ आहे नं हे सगळं मग म्हातारीला वापरू दे की तिचं सगळं छान छान, दिसू दे की रोज सुंदर... होऊ दे की छान तयार काहीच कारण नसताना ... पण नाही, आपण असं करत नाही.

इथे तरूणांचीही तीच कथा आहे. ज्या वयात जबरदस्त शारिरीक आकर्षण वाटतं, त्या वयात आपण त्यांना इतकं बांधून ठेवतो, मुलींशी बोलायचं नाही, मुलांकडे पहायचं नाही, असं वागायचं नाही, तसे कपडे घालायचे नाहीत. अरे त्या वयात जर ती मुलं तशी राहिली नाहीत, तशी वावरली नाहीत तर हळूहळू त्यांच्या स्वप्रतिमेला आणि नंतर हळूहळू सामाजिक प्रतिमेला किती मोठा धक्का बसतो, आणि आत्मविश्वासाची तर पार ऐशीतैशी होऊन जाते. मग असे पंख छाटलेले पक्षी किती मोठी भरारी मारू शकतील बरं याचा विचार करा आणि मग आईबाप रडत रहातात, आमच्या मुलांमध्ये सगळं होतं तरी त्यांचं अमुक काही चांगलं झालंच नाही. पण मग जेव्हा तुमचा मुलगा तुम्हाला सांगत होता की असं नाहीये, मी असं करून पहातोय, मी माझ्या पद्धतीने माझं आयुष्य जगतोय तेव्हा तुम्ही लोकांना थांबवून मुलाला त्याच्या पद्धतीने आनंदाने आणि स्वातंत्र्याच्या छान चौकटीत बसवून दिलेलं आयुष्य उपभोगू का दिलं नाहीत ? 

सतत त्याला केस असे का केलेत, केस रंगवलेत का, कपडे असे का घातले असं करत टोमणे मारत असताना तुम्ही त्या उमलून आलेल्या जीवाला खुरटवून टाकताय हे तुमच्या का लक्षात येत नाही. 

एखाद्याला कितीही वाटलं की त्याने टाटा, बिर्ला, अंबानी व्हावं पण त्याने तसा अभ्यास केला नाही तर होतो का तो कधी टाटा, बिर्ला, अंबानी... नाही ना... पण मग जर तो टाटा, बिर्ला, अंबानी होत नसेल तर मग काय त्याला तो जे आहे ते म्हणून आनंदाने जगण्याचाही अधिकार नाहीये का ? सगळीकडे समाज आणि चार लोकं कशाला मध्ये मध्ये येतात कळत नाही. 

असो, तर हे विचार मनात आले याचं कारण तो इंडिया हॅज गॉट लेटंन्ट नावाचा शो... तरूण मुलांनी तरूण मुलांच्या वयात वेड्यासारखं बरळताना हद्द पार केली म्हणून देशभरात चाललेली छी थू.., अगदी योग्यच आहे. कुठेतरी हे थांबायला हवंच होतं. पण एरवी सगळ्यात लुडबुड करणारे आपण जेव्हा असा शो जन्माला येतो तेव्हा पहिल्याच एपिसोडनंतर आपण थांबवला का नाही हा माझा प्रश्न आहे. अनेक एपिसोड्स आपण चवीचवीने पाहिले आणि जेव्हा आपल्या भारतीय मानसिकतेला धक्का देणारी विधानं आली तेव्हा आपण विरोध केला... पण मग तोपर्यंतही त्या शो मध्ये हेच सगळं सुरू होतं की... मग ते का चाललं तुम्हाला ? याचं कारण त्यात विकृत का असेना एक जीवनरस होता आणि तो तुम्हीही उपभोगत होताच की... 

तर ते असं सगळं आहे. उदात्तीकरणाच्या नादात आपण लोकांचा जीवनरसच हरवून टाकतोय हे आपल्याला कधी कळेल. 

अहो माशाला उडता येत नाही हे मान्य करा आणि माशाला त्याच्या पाण्यात स्वच्छंद पोहू द्या. तो मासा म्हणून जगेल, मासा म्हणून मरेल. तुम्ही कशाला त्या माशाला राजहंस पक्षी बनवायला जाताय हे मला कळत नाही...

- मोहिनी घारपुरे - देशमुख 

कान्हा बुक क्लब फॉर मदर्सची सुरुवात

गेल्या रविवारपासून श्री गणेशाच्या कृपेने कान्हा बुक क्लब फॉर मदर्सची मी कोथरूड येथील राजहंस पुस्तक पेठेच्या जागेत सुरुवात केली आहे. एक दोन आठवड्यात मी येथून हा बुक क्लब स्थलांतरित करेन, पण जागा, वेळ याची अडचण पहाता हाच बुक क्लब मी ऑनलाईन स्वरूपात देखील सुरू करते आहे. मासिक शुल्क फक्त 200 रूपये भरून आपण सदस्यत्व घेऊ शकता. 

महिन्यातून दर रविवारी सायंकाळी 4 ते 5 यावेळेत ऑनलाईन आणि ऑफलाईन अशा दोन्ही स्वरूपात हा बुक क्लब सुरू राहील. 

उपक्रम क्रमांक 2

सध्या मोहिनी अंताक्षरी ग्रुपमध्ये सुद्धा नवीन सदस्य सहभागी करून घेते आहे. 

इच्छुकांनी संपर्क साधा.

अधिक माहितीसाठी वाचा - https://avaantar.com/unique-whatsapp-antakshari/ 

धन्यवाद 

मोहिनी घारपुरे देशमुख 

सावित्री पावली !

संध्याकळची दिवेलागणीची वेळ.

आज सावित्रीबाई फुलेंची जयंती. दिवसभर ती त्यांच्याविषयी सोशल मीडियावर वाचत होती. संध्याकाळी तोंड हातपाय धुवून आरशासमोर उभी राहिली.

आज पहिल्यांदाच तिनं मोठ्या कौतुकाने कपाळावर सावित्रीबाईची चिरी लावली आणि कोणीतरी सांगितल्याप्रमाणे आपल्या दारात तुळशीपुढे तिनं 'ज्ञानाची पणती' सुद्धा उजळली. ती मनोमनी खूश झाली.

इकडे रात्री नवरा आला, दर दोन चार दिवसांनी येतो तसा झिंगूनच घरी आला आणि पैशावरून कटकट करू लागला. नेहमीप्रमाणे कशावरून तरी हिची ' अक्कल ' निघाली. आज कशी कोण जाणे ती काही वेळ उगी राहिली. थोडावेळ याचा कांगावा तिनं शांतपणे ऐकला. तिला वाटलं, हा काय नशेत बोलतो, भांडतो तसा वागेल आणि थोड्या वेळाने गप्प बसेल. पण छे, ही जितकी गप्प तितका त्याचा आवाज चढायला लागला. दर दोन वाक्यात पुन्हा पुन्हा हिची अक्कल निघायला लागली. आता मात्र हद्द झाली. आज कुठूनतरी हिच्यात बळ आलं, ती उठली, चालू लागली . घराच्या कपाटातील आतील आणि उघडला, गेले बरेच महिने यानं तिला दिलेल्या पगारातली कुठे कुठे लपवून ठेवलेली रक्कम तिनं आणली आणि क्षणात तो पैसा याच्या थोबाडावर भिरकावला.

" घे, किती पैसे पाहिजे तुला घे ... माझी अक्कल काढतोस रे पैशावरून ? तुझा पैसा तूच तुझ्या मौजमजेवर उधळतोस, व्यसनावर खर्च करतोस... मी मात्र असे लावून ठेवतेय पै अन् पै तू दिलेल्या पगारातील पैशातून.. आणि तू माझीच अक्कल काढतोस? खबरदार इथून पुढे माझ्याशी या भाषेत बोललास तर !" 

ती रागानं चळाचळा कापत होती, तोंडानं त्याला झापत होती... आणि काही क्षणातच तो गप्प झाला होता.

थोडावेळ गेला, वादळ निवतंय असं तिला वाटलं पण पुढच्या काही क्षणातच तो नागोबासारखा पुन्हा फणा काढून आला. 

ही घाबरली, पण पुन्हा हिची 'बुद्धी' मदतीला आली. आता तो डिवचत होता पण ती गप्प राहिली आणि संधी मिळताच ती त्याच्या पुढून सटकली. दुसऱ्या खोलीचं दार तिनं चपदिशी लाऊन घेतलं आणि बाहेरून फुत्कारणारा तो नवरा नामक नाग अखेर चुपचाप दुसऱ्या खोलीत निघून गेला.

आज खऱ्या अर्थाने तिची सावित्री माय तिला आशीर्वाद देऊन गेली. लग्नानंतर तिने हळुहळू गमावलेला तिचा आत्मविश्वास, तिचा बाणेदारपणा, तिचा स्वाभिमान आणि खऱ्या अर्थाने तिची ' अक्कल ' जागेवर आली होती. 

कपाळावरची रेखलेली सावित्री मायची चिरी आता कपाळावर पुसट झाली होती पण मेंदूच्या आत खोल शिरली होती...कायमची ! 

- मोहिनी घारपुरे देशमुख 

#सावित्रीमाय  

मला उद्ध्वस्त व्हायचंय - मलिका अमर शेख #पुस्तकातून भेटलेली माणसं

'मलिका अमर शेख' यांचं 'उद्ध्वस्त व्हायचंय मला' हे आत्मचरित्रात्मक पुस्तक मी पूर्ण वाचलं. पुस्तक लहान आहे पण जीवनाचं विद्रुप रूप दर्शवणारं आहे. मलिका शेख या शाहीर अमर शेख यांच्या कन्या आणि ललित पॅंथर संघटनेचे सर्वेसर्वा तथा कवी नामदेव ढसाळ यांची बायको...
पण ही त्यांची ओळख नाही... किंबहुना मलिका यांनी स्वतःला लवकर ओळखलं असतं तर कदाचित त्यांना या अन्य ओळखीची गरजच पडली नसती. पण माणसाचं आयुष्य त्याच्या स्वतःच्या हातात नाही त्यामुळे बुद्धीला कितीही गोष्टी कळल्या किंवा कळल्या नाहीत तरीही घडतं तेच जे घडणार असतं ! मी हे पुस्तक वाचताना त्या त्या टप्प्यावर मला जे जे वाटलं ते लिहितेय पण यात कोणावरही टीकाटिप्पणी नाही, गेलेल्या माणसावर तर अजिबातच नाही... फक्त एक त्रयस्थ वाचक, संवेदनशील व्यक्ती म्हणून मला हे प्रश्न पडले आणि अर्थातच त्याची उत्तरंही मला ठाऊक आहेतच ...
मलिका यांनी नामदेव यांच्याशी मुळात लग्न करताना काहीच कसा विचार केला नाही याचंंच मला आश्चर्य वाटलं. नामदेव ढसाळ यांची वर्तणूक किती जास्त ' ढिसाळ ' होती ..एक नेता म्हणून मिरवणाऱ्या माणसानं वैयक्तिक आयुष्य इतकं किळसवाणं, अविचारी आणि बेधुंदपणे जगावं ही विसंगती खरोखरच अशक्य आहे. या माणसांनी मुळात लग्नच करू नये, यांना बायका पोरांची गरज नसते मग कशाला ही लोढणी ते गळ्यात बांधून घेतात कोणास ठाऊक?
पुस्तक वाचताना क्षणाक्षणाला मलिका यांच्या कोमल भावनांचा एका वळूने कसा चक्काचूर केला याची प्रचिती येते. एका टप्प्यावर तर मलिकाने लिहीलंय की 'नामदेवसाठी माझ्या मनातून तळतळाट निघत' ते वाक्य वाचताना स्त्री म्हणून मी तिच्या सगळ्या भावना समजू शकले.
कधी कधी वाटतं, हे असे पुरूष स्वतःला काय समजतात? ही अशी कुटुंब ज्यांच्या घरात हे असे दिवटे जन्माला येतात त्या कुटुंबाच्या संस्कारातच गडबड असते आणि ते खरंही आहे. मलिका यांनी पुस्तकात आपल्या सासू सासऱ्यांचं जे वर्णन केलंय ते वाचताना अंगावर काटा येतो अक्षरशः!!
किती एखाद्या बाईच्या स्वप्नांची, भावभावनांची होळी ... अरेरे... आणि तरी ही बाई त्याला शेवटी दवाखान्यात घेऊन जाते, त्याच्या शेवटच्या काळात त्याचं सगळं करते. शिकून सवरूनही माणुसकीच्या नात्याने आणि स्वतःवर झालेल्या संस्काराने आपल्या बाजूने पत्नी धर्म निभावते... हे सगळं थोर आहे. कदाचित कोणत्याही भारतीय नारीचा हाच चॉईस असतो.
'पावसाने झोडपलं आणि नवऱ्याने मारलं तर दाद कोणाकडे मागायची?' या उक्तीप्रमाणे अजूनही भारतीय संस्कृती ही अशीच 'चालते'. बायकोने नवऱ्याचा आधार होत कुटुंब सांभाळायची ...मुलं वाढवायची आणि कुटुंब आणि मुलं नवरा यातच इतिकर्तव्यता मानायची हे असले विचार.
नाही, पण मग बाईनं जन्माला येताना जो मेंदू दिलाय देवानं तो कधी वापरायचा? जे मन दिलंय ज्या जाणीवा दिल्या आहेत त्यांचं काय करायचं?

मुळात आपण मशीन नाही माणसं आहोत ...हा फरक ' जबाबदारी चा ' जो इथे खेळ रंगतो, त्या खेळाला मान्य नाही, इथेच सगळा घोळ आहे असं कधीतरी मला वाटतं.

मलिका आपण खूप भोगलंत ...
पण खरंच ..‌. मला प्रश्न पडला की हे सगळं सोडून मोकळ्या का नाही झालात?
पण तसं मोकळं होण्याचं ठरवूनही त्यात किती अडचणी तुम्हाला आल्या तेही कथन केलंय तुम्ही...
आपली जीवन कहाणी वाचून खूप खूप 'मळमळलं' ... हो नुसतं भरून नाही आलं तर सगळं अंतरंग ढवळून निघालं माझं !

तुमच्या जीवन जगण्याच्या ऊर्मीला मात्र मनोमनी सलाम....

थांबते
- मोहिनी घारपुरे देशमुख

( हे पुस्तक माझे लेख वाचून केवळ एक छान भेट म्हणून मला ज्यांनी पाठवलं त्या मुंबईच्या स्पर्श बुक शॉपचे विजय यांचेही आभार... मला आत्मचरित्र वाचायला आवडतात हे सांगितल्यावर त्यांनी स्वतः निवडून हे छोटंसं पुस्तक मला भेट म्हणून पाठवलं होतं. )

‘पानगी’ ते ‘कियांती’.... डॉ.वंदना बोकील –कुलकर्णी

मला हा लेख अतिशय आवडला म्हणून मी वंदना ताईच्या पूर्वपरवानगीने हा लेख माझ्या ब्लॉगवर माझ्या वाचकांसाठी उपलब्ध करून देत आहे. या लेखाचे सर्व हक्क मूळ लेखिकेचे आहेत, तरी हा लेख त्यांच्या परवानगीशिवाय कुठेही कोणत्याही स्वरूपात वापरल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. 

- मोहिनी घारपुरे देशमुख 

.......

‘पानगी’ ते ‘कियांती’

डॉ.वंदना बोकील –कुलकर्णी

९८२२०३३५६२ 

लहानपणीच्या बाळ गाण्यांमधली ती ‘उ’ ची गोष्ट आठवते नं... 

एक होती उ

तिला झाली टू

आणि मग पुढे ती बाजारातून भाजी आणते. 

चिरते कशी...

शिजवते कशी...

खाते कशी.. वगैरे स्वयंपाकातल्या सगळ्या क्रियांची ओळख देणारी गंमतीची गोष्ट. 

किंवा ‘दत्त दत्त दत्ताची गाय...’ हे गाणंदेखील. दूध, दही, लोणी, तूप, बेरी... सगळा प्रवास उलगडत नेणारं... आज वाटतं, नुसते बडबडगीत होते ते की सोन्यासारख्या दुधाची अखेर माती होते पण त्यातून पुन्हा दत्त आकाराला येतोच... असं काही ते गाणं सांगू पाहत होतं का... 

तसं तर लहानपणीच्या बडबडगाण्यातला धम्मक लाडू आणि चापट पोळी अधूनमधून मिळाली होती. ’पाडवा गोड झाला’ ह्या धड्यातली ताई शिळ्या भाकरीचा गूळ घालून लाडू करते आणि धाकट्या भावंडाना खाऊ घालते, आत्यंतिक गरिबीतही सणावाराला त्यांचे तोंड गोड करते, हा शिळ्या पोळीचा किंवा भाकरीचा लाडूही मध्यमवर्गीय घरातून मिळेच खायला. शिवाय ‘मामाची बायको सुगरण... रोज रोज पोळी शिकरण’ यातला उपरोध काही समजला नसला तरी रोज शिकरण मिळण्याच्या कल्पनेतही आनंदच आनंद होता. मुक्ताबाईनं ज्ञानदेवांच्या पाठीवर मांडे भाजल्याची गोष्ट अद्भुत वाटली खरी पण त्या वयात मांडे हा काय पदार्थ असावा याचं कुतूहल अधिक होतं. शिवाय मनात मांडे खाणे... हा वाक्प्रचारही होताच कानावर पडलेला. आता सरसकट सगळे पदार्थ नाक्यावरच्या मिठाईच्या दुकानामध्ये मिळतात, त्यामुळे त्यांचं काही विशेष अप्रूप नाही. पण बेळगावी मांडे चाखेपर्यंत ते मनाच्या एका कोपऱ्यात होतंच जागा अडवून बसलेलं. मग भोंडल्याच्या गाण्यात समजलेली सपीटाची करंजी आणि ‘अश्श्या करंज्या सुरेख बाई माहेरी धाडाव्या’ मधला टोमणा कळायचं वय नसलं तरी ‘तबकात शेल्यानं झाकलेल्या’ करंज्याचं भलतंच आकर्षण होतं.ते साहजिकच नव्हतं का? फक्त गौरीच्या सणाला आणि दिवाळीत करंजी करायचा काळ तो.

शिवाय ‘कारल्याचा वेल लाव ग सुने’ या गाण्यातली ती कारल्याची भाजी आणि ‘हरीच्या नैवेद्याला केलेली जिलबी कशी बिघडली’ नि त्या बिघडलेल्या जिलबीचे काय काय केले, ते गाणं म्हणता म्हणता पदार्थ बिघडण्याची मुभा असते, तेही वेळीच समजलं! 

शाळेच्या भूगोलात अनेक ठिकाणचे लोक कोणता आहार घेतात, त्याची माहिती असायची. बदायुनी लोक वाळवंटात राहातात. त्यांच्या आहारात खजूर, दूध, शेळी-मेंढीचे मांस असते, हे शिकताना बालबुद्धीला वाटे जेवणाच्या ताटात खजूर घेऊन खात असावेत. किंवा कॅलीफोर्निया हा फळफळावळांचा प्रदेश, तिथल्या लोकांच्या आहारात भरपूर फळे असतात वगैरे. त्यामुळे हरतालिकेच्या उपासाला आम्ही फळफळावळांचा उपास म्हणत असू.

‘गोधूम वर्ण तिचा हरिणाच्या पाडसापारी डोळे’... असं वर्णन असणारी कवी चंद्रशेखर यांची ‘जिऊ’ नावाची एक कविता शाळेत होती. त्या कवितेत तिच्या पाककौशल्याचं वर्णन मोठं बहारदार होतं.

कातीव सूत ऐशा येत तिला शेवया वळायाला,

ह्या फेण्या! म्हणुनि तिच्या लोकभ्रम कुर्डयांवरी झाला.

लावोनी गुळवणी वा पुरण करी सार ती मजेदार

ऐसे की ते सेवुनी हुशार व्हावा मनुष्य बेजार.

वर्षातून कमीतकमी तीन वेळा घरी मऊसुत पुरणपोळ्या होत होत्या तेव्हा. श्रावणात, नवरात्रीत आणि होळीला. पण ‘हुशार व्हावा मनुष्य बेजार’ ही गंमत मात्र बरीच उशिरा समजली.

पुढे ‘हद्दपार’ ही श्री. ना. पेंडसे यांची कादंबरी कॉलेजात अभ्यासाला नेमलेली होती. त्यातले राजेमास्तर अर्थातच आठवतात. त्यांची ती मुलांना शाळेत घेऊन जाण्याची अनोखी पद्धत आठवते. त्यांचा स्वाभिमानी पीळ, त्यांचं पुरोगामित्त्व हेही लक्षात आहे. पण पुरुष लेखकाच्या साहित्यात प्रथमच खाद्यपदार्थाचं वर्णन वाचलं ते यात! विशेषतः पानगी! ती पानगी इतकी काही डोक्यात बसली की कधी ती जिभेवर उतरते असं झालं आणि योगायोग म्हणा की जबरदस्त इच्छाशक्ती म्हणा त्या वर्षीच्या दिवाळीच्या सुट्टीत कोकणात जायला मिळालं. आणि ती पानगी खाल्लीही. तर पुस्तकातून जिभेवर आलेला हा पहिला पदार्थ. म्हणजे आठवणीतला पहिला. पुढे स्वयंपाक आणि त्यात प्रयोग करायचं स्वातंत्र्य मिळालं तेव्हा करूनही पाहिली ही पानगी. शहरात राहून अट्टाहासानं केळीची पानं पैदा करुन केली.  

आशा बगे यांच्या लेखनातली आलं घालून केलेली कॉफी, फुलके आणि कोबीचा रस्सा, ‘महावस्त्र’ कथेतला अख्ख्या बटाट्याचा रस्सा, रोहिणी कुलकर्णी यांच्या कथेत येणारं ते मुगाचं बिरडं, सामिष पदार्थ, ‘बटाट्याच्या चाळी’ मधल्या त्रिलोकेकरांच्या मांडीला झोंबणारा गोडी बटाटीचा रस्सा... जीभ चाळवणारी ही वर्णनं वाचत असताना कधीतरी ते पदार्थ करुन पाहण्याची इच्छा मनात असे. पुढे मग त्यातलं बरंचसं केलंही! ‘रुचिरा’च्या आधी त्यांची ओळख झाली ती मात्र मराठी साहित्यातून.

थोडं पुढच्या वयात कवितेतही भेटले कितीतरी पदार्थ. अनुराधा पोतदारांच्या एका कवितेत ‘वरणाला फोडणी खमंग पडली...’ म्हणून खुशालून जाणारा ‘तो’ आहे. कुणाचं मन जिंकायच्या या युक्त्या पुढे फोल वाटल्या तरी त्या आहेत अजूनही अनेकांच्या मनात. 

‘द्रोण’ या अरुण कोलटकरांच्या कवितेत रावणावर विजय मिळवल्यावर रामानं दिलेल्या जंगी पार्टीतले एकेक नामी पदार्थ नुसत्या वर्णनानेही आवंढे गिळायला लावतात.

"आणि खाद्यपदार्थांची रेलचेल

तर काय तिथं म्हणजे

विचारूच नका.

जिभेचे चोचले पुरवायचे

जेवढे म्हणून पदार्थ आहेत जगात,

भक्ष्य, भोज्य, लेह्य, चोष्य,

म्हणजे चाखायचे, चाटायचे, चोखायचे

चावायचे, चघळायचे,

कुरतडायचे, गिळायचे, ओरपायचे,

भुरके मारायचे म्हणा

किंवा तोंडात आपोआप विरघळणारे,

ते सगळे होते तिथं."

आणि पुढे कोलटकर त्या पदार्थांची जी काय जंत्री सादर करतात ना... कमाल वाटते, त्यांच्या अभ्यासाची आणि कल्पनाशक्तीचीही.

साधं पाणी ते काय... पण आपल्याकडे ते पाणी किती प्रकारचं प्यायलं जाई ते पाहिलं म्हणजे माणसाच्या जिव्हालौल्याविषयी आदर वाटू लागतो. याच द्रोण कवितेत पहा- 

"शृंगवेरांबू,

म्हणजे आपलं सुंठीचं पाणी,

वाळ्याचं पाणी, नागरमोथ्याचं पाणी,

कोऱ्या मडक्यात रात्रभर

चांदण्यात ठेऊन थंडगार केलेलं

कर्पूर सुगंधित पाणी"

कसं निवांत आणि स्वस्थ आयुष्य असेल आपल्या पूर्वजांचं असं वाटतं हे वाचून.

खाद्यपदार्थांमध्ये स्थळ,काळ, संस्कृती आणि सामाजिकता यांचं प्रतिबिंब कसं स्पष्ट प्रकटतं ते पाहणंही जाणिवांच्या कक्षा रुंदावणारं आहे. व्यंकटेश माडगूळकरांच्या कथांमधून त्यांची पात्रं काय खातात ते बघा. त्यांचा धर्मा रामोशी तांबड्या रंगाची भाकरी आणि उकडलेल्या पालेभाजीचा लगदा खातो... त्यांच्या एका कथेत पारधी लोक निवेदकाला गिधाड मारून देण्याची गळ घालतात. रानावनात फिरून वनविद्येत माहीर झालेल्या या लेखकाला प्रश्न पडतो की गिधाडाचं काय करणार हे लोक. मिठू शिपाई म्हणतो, “खाणार. तव्यावर उलिसं तेल टाकून मीठ मिरची टाकून भाजायचा. मस्त कोंबडीवाणी लागतो!” चितूर, पकुर्डया वगैरे पक्षी खाण्याचे उल्लेख या गिधाडापुढे मग अगदीच सपक वाटायला लागतात. त्यांच्या कितीतरी कथाकादंबऱ्यात सामिष पदार्थ त्यांच्या वासासह घमघमतात.

 ‘पाडस’मधलं बॅकस्टर कुटुंब हरणाचं, अस्वलाचं मांस, खारीचा पुलाव, अस्वलाच्या चरबीत तळलेलं बेकन असं काय काय खाताना दिसतं. शाकाहारी असून ह्या कुठल्याच पदार्थांनी कधीच शिसारी आली नाही हे विशेष. ही देखील साहित्याचीच देन.

हिरा बनसोडे यांच्या ‘सखी’ कवितेत मात्र जेवणाचं वर्णन आणि त्याचा अनुभव चटका लावणारा आहे... कवितेतली मैत्रीण सवर्ण सखीला जेवायला घरी बोलावते. ‘माणसाला दुभंगणाऱ्या जातीच्या दऱ्या ओलांडून’ सखी जेवायला आली म्हणून ती हरखून जाते.

"शबरीच्या भोळ्या भक्तीनेच मी तुझं ताट सजवलं,

किती धन्य वाटलं मला!

पण… पण ताट बघताच तुझं चेहरा वेडावाकडा झाला,

कुत्सित हसून तू म्हणालीस,

”इश्श! चटण्या, कोशिंबिरी अशा वाढतात का?

अजून पान वाढायलाही तुला येत नाही

खरंच, तुमची जात कधीच सुधारणार नाही!”

‘आठवणींचे पक्षी’ या प्र. इ. सोनकांबळे यांच्या आत्मचरित्रातला बिदवा –म्हणजे गुरांचे शेण गोळा करुन त्यातील धान्याचे कण वेचून, धुवून खाणारा, चड्डीच्या खिशात भाकरीचे तुकडे ठेवून पाण्याच्या घोटाबरोबर ते खाणारा लहानगा पल्या पोटात अक्षरशः कालवाकालव निर्माण करतो.

अशीच ‘भूक’ ही बाबूराव बागुलांची कथा. तापानं फणफणलेली आई आपल्या लहानग्यांच्या तोंडात अन्न पडावं म्हणून भर पावसात जाळं घेऊन समुद्रावर जाते. तिला जाळ्यात मोठासा मासा गवसतो. आनंदानं घरी येऊन मिणमिण उजेडात ती तो शिजवून मुलांना खाऊ घालते. दुसऱ्या दिवशी उजेडात पाहते, तो मासा नसून साप असल्याचं कळतं! भीतीनं आणि काळजीनं तिचा जीव उडून जातो. वाचताना अंगावर सरसरून काटा येतो, अशी ही कथा. गावकुसाबाहेरच्या जगण्याचं भान ही साहित्यानं दिलं. तसं जगभरात रांधण्याचा मक्ता बाईकडेच आहे याचीही जाणीव साहित्यानंच आधी करुन दिली. 

गौरी देशपांडे यांच्या लेखनात तर असंख्य देशी - परदेशी पदार्थ हजेरी लावतात. तिची ’रोजमेरी फॉर रिमेमब्रंस’ आठवते. ’एकेक पान गळावया’ तली राधा युगोस्लावियात एका म्हातारीकडून ब्रेड करायला शिकते. “ती विचारे, मग पीठ किती घेऊ, यीस्ट किती घालू नि तेल किती घेऊ. म्हातारी म्हणे, घे अंदाजानं. पिठाचं पोत बघून घे जास्तकमी. तिला काही उमजेना. म्हातारी शिकवायची पीठ कसं मळायचं ते. निष्णात तबलजीसारखा तिचा हात चाले. एका हातानं पीठ दुमडून गुद्दा लगावायचा, दुसऱ्या हातानं पीठ ओढून फटकन दुमडता दुमडता तीस अंशात वळवायचं. तिला चपात्यांची सवय, मुळीच जमेना. म्हातारी म्हणे, अगं, तालात करावं. बघ, एक- दोन –तीन- चार! म्हातारीला ताल जमे. शेजारच्या घरुन ऐकायला येई, म्हातारी ब्रेडचं पीठ बडवायला लागली की! अखेर तिला म्हणाली, हसत हसत, “तुझी ब्रेड कशी होईल मला माहितीय! देवाचं नाव घेऊन टाक भट्टीत. कधी फुगेल, कधी बसेल. फुगलीच तर खा. बसून दगड झाली तर धुणी बडव तिच्यावर!” आता ब्रेड हा भारतातला नेहमीचा पदार्थ झालाय,पण हे वाचलं तेव्हा वाटलं जगभर ब्रेड नाहीतर भाकरी... बायांचं काम काही सुटत नाही. इथे आता देशोदेशीचे पदार्थ सहज मिळू लागलेत. पण वेगवेगळे चीजचे प्रकार आधी चाखले गौरीच्या लेखनात. ‘मध्य लटपटीत’ मधली निर्मला भावासाठी लोणची मसाले बांधून देते ते असेच सगळे भन्नाट. गोवा करी मसाला, डिंगऱ्याचं लोणचं, विंडालु चटणी, लसणीची चटणी, आंबोशीचं लोणचं. ही विंडालु चटणी काही मला अजून खायला मिळाली नाहीये. पण माईन मुळ्याचं लोणचं मात्र बेळगावी चाखायला मिळालं.

‘दुस्तर हा घाट’ मधले हरीभाई पितात तो कोरा चहा! ’जिभेवर जरा मिरमिरणारा, सुगंधी, किंचित मातकट –सांगताच यायचा नाही अशा स्वादाचा. आणि त्याचा तो रंग! तांबूस-तपकिरी आणि पारदर्शक. मधासारखा.’ आणि तो चहा तयार करण्याची त्यांची ती खास पद्धत, नमूसारखीच आपणही ती नवलाईनं पाहतो. “उकळी आलेल्या पाण्याने एक किटली विसळून घेऊन त्यांनी तिच्यात एकच चमचा लांब लांब पत्तीचा चहा टाकला. आणि वर भरपूर उकळते पाणी ओतून ती, दोन कप आणि खास नमूच्या सन्मानार्थ आणलेली खारी बिस्किटे.” या कोऱ्या चहाचं प्रस्थ आताशा किती बोकाळलं आहे. पण ८५-८६ साली नमूच्या मावशीला वाटलं तसं ते आम्हा वाचकांनाही चमत्कारिक वाटलं होतं खरं.

लेमन टी, भाज्यांचं सूप आणि ब्रेड! आतून मऊमऊ, फुललेली आणि बाहेरून खरपूस. तिळाची नक्षी असलेली. गौरीच्या लेखनातून अशा कितीतरी अनोख्या पदार्थांची ओळख झाली. आता सर्रास खातो त्या नुडल्स ‘एकेक पान गळावया’त प्रथम वाचल्या. ‘एकेक प्लेट शेवया घेऊन राधा आणि माधव फ्लॉरेन्समध्ये जेवतात...’ .तेव्हा कळलं नव्हतं हा काय पदार्थ असावा... नंतर कधीतरी नुडल्स समजल्या. म्हटलं हात्तिच्या.

‘रारंगढांग’ या प्रभाकर पेंढारकर यांच्या कादंबरीमध्ये हिमालयात, सैन्याच्या शिस्तीतून थोडासा उनाडपणा करुन ‘पुट्टू’ हा खास केरळी पदार्थ बनवला जातो… गुरुचरणसिंग या गॅरेजमध्ये मशिनरी दुरुस्त करणाऱ्या सहकाऱ्याला सांगून कॅ. मिनू खंबाटा त्याच्याकडून बांबूची नळकांडी तयार करुन घेतो. बिनधास्तपणे नारळही मशिनरीच्या यादीत टाकून रामपूरहून मागवून घेतो आणि मग एके दिवशी डिनरला कॅ. नायरच्या देखरेखीखाली हा ‘पुट्टू’ तयार होतो. “मिनूनं एक नळकांड आडवं धरलं आणि खालची गोल चकती पुढं ढकलून आतला पुट्टू प्लेटमध्ये काढला. तांदूळपीठ आणि नारळ यांची ती अफलातून चीज! त्या लांब ‘पुट्टू’चा एक तुकडा त्यानं तोंडात टाकला आणि त्या चवीनं तो खुश झाला.” मिनू या पात्राच्या जीवन रसरसून जगण्याच्या वृत्तीवर प्रकाश टाकणारा हा प्रसंग त्या ‘पुट्टू’नं अधिक चविष्ट झाला हे नक्की.

‘भात पिठल्याची गोष्ट’ असं नाव असलेली विजया राजाध्यक्ष यांची कथा आहे एक. खाण्यापिण्याचे अवाजवी लाड करुन बिघडलेल्या भीमाची गोष्ट आहे ती. कढीत काय घाला नि आमटीत काय नको... अमुक भाजी असेल तर तमुक तोंडीलावणे हवेच... असल्या सूचना पुरुष माणसांकडून ऐकायची सवय नसल्याने या भीमाची बायको नाराज होते. तिची नाराजी आता सहज समजू शकते. 

‘चुलत सासूची सेवा..’ म्हणून मंगला गोडबोले यांचा अप्रतिम लेख आहे... चुलत सासू म्हणजे चूल. चुलीशी बाईचं असणारं नातं एक आदिम बंधच आहे! जन्म देणं आणि भरणपोषण करणं ह्या निसर्गदत्त जबाबदाऱ्यांचा. तोच चूल आणि बाई यातही दिसतो. बारकाईनं विचार करणारीला आणि स्वयंपाक करण्याचा आनंद घेणारीला काय काय मिळू शकतं, याचा चविष्ट आलेखच त्या लेखात आहे.  

‘किचन पोएम्स’ म्हणून एक कवितासंग्रहच आहे. धीरुबेन पटेल या गुजराती कवयित्रीच्या कवितांचे उषा मेहता यांनी केलेले हे भाषांतर म्हणजे स्वयंपाकघर केंद्राशी असलेल्या विविध भावनांचा गोफ आहे. स्त्री आणि स्वयंपाकघर यांची अतूट सांगड कोण जाणे कोणत्या काळात बसली. पण आजही ती तशी आहे. काही जणींना तो तुरुंग वाटू शकतो तर काहींना अपार आनंद देणारी स्वतःची जागा. काहींना इतर अनेक अपरिहार्य कामासारखी एक बाब. स्वतःचा अवकाश. प्रेम, निराशा, गुलामगिरी, तोचतोचपणा, कंटाळवाणेपणा अशा कितीतरी अनुभवाचं विश्व या १०० कवितांमधून उलगडत गेलं आहे. मुदपाकखान्यात शिजणारे विषप्रयोग, कारस्थानं ते तिथे मिळणारी अधिकाराची जाणीव, अभिमान इथपर्यंत सर्व काही त्यात आहे.

"बंधमुक्त झालेल्या त्या स्त्रीला

नोकरी होती, मित्रमैत्रिणीही खूप

बँकेतली ‘जमा’ व्यवस्थित

आणि तिचं छोटंसंच स्वयंपाकघर

स्वच्छ, नीटनेटकं

आवडेल तेच करायचं

नाहीतर बाहेर खाऊन यायचं

परिपूर्ण वाटावं, असंच हे आयुष्य.

तरीही... एक दिवस रडू कोसळलं तिला

आईच्या हातच्या स्वयंपाकाच्या आठवणींनी..."

आईच्या हातचा स्वयंपाक ही तर बहुधा सगळ्यांच्याच मनातली हळवी आठवण असते म्हणा.

केवढी मजा असायची तेव्हा

स्वयंपाकघरात बसायचं जमिनीवर मांडी ठोकून

हसायचं, खिदळायचं, बडबड करायची

त्याचवेळी वाट पहायची उत्सुकतेनं

नेम धरुन फेकलेला तो फुग्यासारखा टम्म फुलका

कसा पडतोय पानात एकेकाच्या पाळीपाळीनं

जेवण संपेपर्यंत चालत असायची ही धमाल

 

धूसर होत चालल्या आहेत आठवणी ...

तरीही लपेटून आहेत, आयुष्याला

तलम धाग्यांच्या कोळ्याच्या जाळ्यासारख्या

आईचं ते हसू

अजून रेंगाळत राहिलंय त्या विरळ धाग्यांमध्ये"

कितीतरी जुन्या साहित्यकृतींमधून, कवितांमधून उल्लेख आलेले अनेक पदार्थ, वस्तू यांचे संदर्भ काळाच्या ओघात आता पुसट झाले आहेत. आणखी काही वर्षांनी ते अदृश्यच होतील. 

"दीपका मांडिले तुला सोनियाचे ताट. 

घडविला जडविला चंदनाचा पाट"

या कवितेत ‘दुधात हा कालविला जिरेसाळ भात’ असा उल्लेख आहे. आता हा जिरेसाळ तांदूळ जनजीवनातून हद्दपारच झालाय. पण हा एक विशिष्ट तांदूळ आपल्याकडे पिकत होता, या वस्तुस्थितीचं हे दस्तऐवजीकरण समजावं का... ज्ञानदेवांनी ‘दहीभाताची उंडी’ देऊ करुन शुभवर्तमान सांगणाऱ्या काऊचं ऋण व्यक्त केलंय, तो दहीभात तर अनेक गाण्यात भेटला, अनेक संदर्भात भेटला. 

कोणत्या ऋूतूमध्ये काय खावं, याचे कितीतरी संकेत प्रत्येक समाजात असतात. स्वाभाविकपणेच ते साहित्यातही उतरले आहेत. पावसाळी हवा म्हणजे आल्याच्या, गवती चहाचा उल्लेख येणारच. भजी, वडे हवेतच जोडीला. तसंच माळव्यातल्या थंड रात्री आणि कडक उन्हाळे यांची वर्णनं आली की हमखास वाळा घातलेल्या पाण्याचे किंवा कैरीच्या पन्ह्याचे उल्लेख येणार! आंबील येणार.

कसं, कुठे, कोणासह जेवण यांचेही किती रंजक तपशील आहेत. बाळकृष्णानं गोपसख्यांसह रानात केलेलं वनभोजन, चोरलेलं दही, दूध, लोणी, गोपाळकाला यांची वर्णनं आहेत. वनवासात द्रौपदीला जेऊ घालावं लागलं त्या दुर्वासांची गोष्ट आहे आणि ती द्रौपदीची थाळी, ते सुदाम्याचे पोहे... शोध घेऊ पाहिलं तर बरंच काही हाती लागत जातं. हा शोध सुफळ संपूर्ण होतो तो मुखशुद्धीनं. म्हणजे विड्यानं. 

तांबुल, विडा, पान, पानपट्टी... पदार्थ एकच. पण आशय कसा बदलतो पहा. त्रयोदश गुणी विडा म्हणजे कात, चुना, लवंग, वेलदोडा वगैरे तेरा पदार्थांनी युक्त असा विडा. ’कळीदार कपुरी पान…’ या लावणीत तो शृंगाराचा संकेत आहे, तर तांबुल म्हटलं की रामदास किंवा पेशवाईवरच्या ऐतिहासिक कादंबऱ्या आठवणारच. तिथे मग पैजेचे विडे आहेत, निरोपाचे विडे आहेत, स्नेहभावदर्शक विडे आहेत. भाऊ पाध्ये आणि श्री. दा. पानवलकर यांनी ३४० आणि काय काय नंबरची पानं पण परिचयाची करुन दिली म्हणा. ते त्यांचा उल्लेख नुसता नंबराने करतात किंवा मग पट्टी! 

जेवाणाजेवणातही किती प्रकार! बसायला पाट, ताट किंवा केळीच्या पानाखाली पाट, केळीच्या रसरशीत हिरव्या पानावर वाढलेलं भात वरण, साजूक तुपाची धार आणि भोवती इतर असंख्य पदार्थ. चांदीची ताटंवाट्या, उदबत्त्या, रांगोळ्या असा राजेशाही थाट. शिवाय आवळीभोजन, वनभोजन, सहभोजन, प्रीतीभोजन (हे राजकीय भोजन), डोहाळजेवण, उष्टावण, मातृभोजन, रुखवताचं,... किती प्रकार आणि अखेरचं तेराव्याचं जेवण. शिवाय पंगती आहेत. उभ्या उभ्या चार घास खाणं आहे. नाश्ता आहे, दुपारचं खाणं आहे. पुन्हा जोड्याही आहेतच. पिठलं - भाकरी आहे, भाजी - पोळी आहे. पुरणपोळी - कटाची आमटी आहे. लाडू - चिवडा आहे. चकली - करंजी आहे. श्रीखंड – पुरी, खीर – पुरी, शिरा - पुरी वगैरे कितीही मोठी होईल ही यादी. प्रदेशागणिक पसरत जाईल.

कितीतरी पदार्थ आपल्या भाषेत वेगळ्याच गोष्टी सूचित करण्यासाठी वापरले आहेत. अर्ध्या हळकुंडानं पिवळं काय होतात, हळद पिऊन गोरे काय होतात, नाकानं कांदे सोलतात आणि मूग गिळून बसतात, तुरी देऊन निसटतात, ताकाला जाऊन भांडं लपवतात, टाळूवरचं लोणी खातात. साखर खाण्यासाठी मुंगी व्हायला सांगतात. भ्रमाचा भोपळा फुटतो आणि अंगाचा अगदी तिळपापड होतो.

निव्वळ खाद्य पदार्थांनी किती शब्द बहाल केलेत भाषेला. विविध प्रक्रिया, विविध प्रकारची, आकाराची भांडी आणि म्हणी, वाक्प्रचार, क्रियापदे. यादी करायला बसायचं तर खरेच दमछाक होईल.

खरं म्हणजे मी ‘फुडी’ म्हणतात तशी नाही. मग हे एवढे पदार्थ त्यांच्या नावपत्त्यासह कसे काय मुक्कामाला आले आठवणीत ? मजेचा भाग सोडून देऊ पण ’कशासाठी पोटासाठी’ हा नारा तर कानावर असतो. ज्या गोष्टी आपल्या जगण्याचा अत्यावश्यक घटक आहेत त्यांच्या उल्लेखाशिवाय कोणतंही व्यक्तिदर्शन,समाजदर्शन अपूरंचं रहाणार. समग्र जीवनदर्शन घडवताना लेखकांना या चित्रणाची अपरिहार्यता जाणवली, म्हणूनच नं ते साहित्यात अवतरले? संस्कृतीचं महत्त्वाचं अंग म्हणूनच ते आपल्याही लक्षात राहिले असावेत. या संस्कृतीदर्शनाचा एक भाग म्हणून तर ती ‘कियांती’ ही लक्षात राहिली असावी जशी ती ‘पानगी’ राहिली.

विविध प्रकारची मद्य फार प्राचीन काळापासून आहेत आपल्याकडे... नावं तरी किती बहारदार त्यांची! कादंबरी, वारुणी, सुरा, मदिरा, मैरेय, माधवी,... ही आपली प्राचीन मद्य विशेषांची यादी. आणि ‘अपेयपान’ या निर्देशाने ज्यांचे अस्तित्व ऐतिहासिक कादंबऱ्यातून सुचवलेले आढळते ती मद्यं नंतर मराठी साहित्यात सर्रास दिसू लागली. केवळ पुरुष लेखकांच्या नव्हे तर लेखिकांच्याही! वाइन, बियर, विस्की, रम पासून कोनॅक, काम्पारी पर्यंत अनेक. त्यातलीच ही कियांती. गौरीच्या ‘गोफ’ या कादंबरीत ही विशिष्ट इटालियन मद्याची बाटली वेताच्या वेष्टणात अवतरली. इटलीच्या आमच्या सहलीत एका हॉटेलमध्ये अचानक ही बाटली दिसली आणि ‘ब्रेन वेव्ह’ यावी तशी मी पटकन म्हणून गेले, कियांती...! बरोबरचे सगळे अवाक! आणि मी ही! ही कशी माहिती आपल्याला?? अगदी मद्याचा शौक असावा तशी ही माहिती मेंदूत कधी आणि कुठून जमा झाली? तर बाख आणि मोत्झार्तसह गौरीनं बऱ्याच पाश्चात्य पदार्थांची, संगीताची, चालीरीतींची ओळख दिली करुन त्यातली ही कियांती! आणि हा साहित्यानं मला घडवलेला खाद्यप्रवास. पानगी ते कियांती!

____**____